Artık iflas etmiş bir Alman şirketi, Çek belediyelerine yasadışı olarak yüzlerce ton tehlikeli atık döktü. Her iki ülkenin yetkilileri de bu pisliği temizlemekle yükümlü.
Deutsche Welle’den Sarah Steffen’in haberine göre Aralık ayının ortalarında, rüzgar türbini kanatlarından çıkan fiberglas döküntüleri, parçalanmış sabit diskler ve araba aküleriyle karışık tonlarca çöp, Çek Cumhuriyeti’nin Jirikov belediyesinin sınırları içine döküldü.
Belediye Başkanı Barbora Siskova olmasaydı, o zamandan beri manzarayı kirleten atık yığını daha da büyüyecekti. Siskova, ilk atık dökümünden haftalar sonra daha fazla zehirli atığı boşaltmak isteyen bir Alman şirketinin gönderdiği diğer kamyonları durdurdu.
DW’ye konuşan Siskova, “Bana, her şeyin yolunda ve yasal olduğunu kanıtlaması gereken belgeler gösterildi,” dedi ve ekledi:
“Ancak ilk bakışta bunun doğru olmadığını görebildim.”
Evraklara göre, alana dökülecek çöplerin geri dönüştürülmeyi bekleyen plastik atıklar olduğu belirtildi.
“Ama bunların plastik şişeler veya saf plastikle dolu torbalar olmadığını hemen görebiliyordunuz.”
Tehlikeli çöpler Jirikov’a nasıl geldi?
Siskova, Jirikov’daki eski bir kereste fabrikasını kiralamak ve daha sonra satın almakla ilgileniyormuş gibi davranan bir Çek bir iş adamının geldiğini söyledi. Adam, bir plastik geri dönüşüm tesisi kurmak istediğini ve bazı malzemeleri geçici olarak açıkta depolayacağını iddia etti.
“Çek iş adamı bir kere kira ödedi, çöpleri buraya döktü ve ortadan kayboldu” dedi.
Çek polisi ve gümrük memurlarının yardımıyla tehlikeli atık dolu diğer kamyonları geri göndermeyi başardı ve soruşturma başlattı.
O zamandan beri Çekya’nın diğer belediyelerinde, örneğin Brno şehrinin eteklerindeki Horni Herspice’de başka çöplük alanları bulundu.
Alman yetkililer, davayla bağlantılı olarak Bavyera eyaletindeki bir Alman atık yönetim şirketinin CEO’sunu ve bir Çek kamyon şoförünü gözaltına aldı. 2022’den bu yana 21 ayrı suçlamayla sınır ötesine yasadışı atık göndermek ve gereklilikleri ihlal etmek için çöpleri kasıtlı olarak yanlış etiketlemek suçlamasıyla soruşturma altındalar.
Belediye Başkanı Siskova, “Şirket bunu kesinlikle Jirikov’da ilk kez yapmıyor” dedi.
Temizliğin parasını kim ödüyor?
Atık yönetim şirketinin iflas etmesinden bu yana temizlik süreci aylardır tıkanmış durumda ve Almanya ile Çek Cumhuriyeti yetkilileri bu karmaşayla baş başa bırakılmış durumda.
Belediye Başkanı Siskova, yaklaşık 300 ton atığın kaldırılmasının bu hafta nihayet başladığını ve ilk kamyonun Pazartesi günü Almanya’ya hareket ettiğini bildirdi.
Siskova, “Gelecek haftanın sonuna kadar hepsinin ortadan kalkması bekleniyor,” dedi.
Kompozit atıkların ilk partisi, Almanya’nın Thüringen eyaletindeki bir tesise gönderildi . Rüzgar enerjisi için kullanılan rotor kanatları gibi ürünlerden kaynaklanan yaklaşık 260 ton cam elyafı ve karbon elyafı takviyeli plastik atık, temizlikten sorumlu yerel yetkililere göre, Bavyera eyaletindeki Hof/Oberfranken’deki merkezi bir tesise götürülecek ve ardından ayrıştırılacak.
Bavyera eyaletindeki Oberpfalz yerel yönetiminin sözcüsü DW’ye yaptığı açıklamada, sürecin “yakında tamamlanmasının beklendiğini” doğruladı ve temizliğin maliyetinin ne kadar olacağını söyleyemediklerini ekledi.
Çöplüğün sorumluluğunu üstlenen şirketin iflas etmesi üzerine Bavyera eyaleti çöplerin kaldırılması için ödeme yapıyor.
“Devam eden iflas sürecinde bu masrafların Bavyera eyaletine ne ölçüde geri ödeneceği henüz belirsiz.”
Çevresel etkileri hala belirsiz
Belediye Başkanı Siskova, Jirikov’daki temizlik çalışmalarının tamamlanmasının ardından, çevreye herhangi bir zarar verilip verilmediğini araştırmak için toprak ve su örnekleri alınacağını söyledi.
Çek çevre örgütü Arnika’dan Mart ayında alınan numunelerin analizi, sahada pestisitler ve PFAS olarak bilinen kalıcı kimyasal bileşikler gibi çeşitli toksinlere rastlandı. Bu maddeler yalnızca atıkta değil, aynı zamanda çevredeki toprakta da mevcuttu ve bu da kirleticilerin atıktan çevreye sızdığını gösteriyordu:
“Bazı konsantrasyonlar , yıllardır toksik bir merkez olan Tayland’ın Kalasin bölgesindeki elektronik atık sahalarında bulunanlardan daha yüksekti.”
Arnika’nın çevredeki toksik maddeler konusunda uzmanı Nikola Jelinek DW’ye yaptığı açıklamada, “PFAS bileşikleri yüksek hareketlilik gösterdi ve yeraltı sularını kirletme potansiyeline sahip” dedi.
Sınır ötesi atık sorunu
Çek politikacılar bu tür atıkların Avrupa çapında bir sorun olduğunu söylüyor.
Ülkenin Çevre Bakanı Petr Hladik’in sözcüsü DW’ye yaptığı açıklamada, “Sınır ötesi yasadışı atık ihracatı sorunu Avrupa düzeyinde ele alınmalı” dedi ve bakanın ilkbaharda daha fazla işbirliği için çaba gösterdiğini ekledi:
“Yasadışı atık sevkiyatları, çoğunlukla ekonomik sebeplerden kaynaklanan ciddi bir çevre suçudur.”
Ve bu kazançlı bir suç işi. Avrupa kolluk kuvvetleri kurumu EUROPOL’ün bildirdiğine göre, Hırvat güvenlik güçleri bu yılın Şubat ayında bir çevre suçları şebekesinin parçası olduğundan şüphelenilen 13 kişiyi tutukladı.
Elebaşlarının, tehlikeli atıkların Almanya, İtalya ve Slovenya’dan Hırvatistan’a yasadışı yollarla ithal edilmesini organize ettiği, çöpleri uygun şekilde işlemek yerine toprağa gömdüğü düşünülüyor. Bu sayede en az 4 milyon avro kâr elde ettikleri bildiriliyor.
Arnika’dan Jelinek, “Avrupa’daki birçok ülke şu anda yasadışı atık bertarafı ve sınır ötesi atık kaçakçılığıyla ilgili önemli sorunlarla uğraşıyor” dedi.
“Daha önce Avrupa atıklarını kabul eden Asya ülkelerindeki daha sıkı düzenlemelerle sorun daha da kötüleşti ve bu durum Avrupa içinde yasadışı atık dökümünün artmasına yol açtı.” diyen uzman, son dönemde yasadışı atık dökümünün yoğun olduğu ülkeler olarak Polonya, Slovakya, Romanya, Bulgaristan ve Hırvatistan’ı işaret etti.
“Suç örgütleri, yüksek kar marjları ve nispeten düşük uygulama riski nedeniyle giderek daha fazla atık kaçakçılığına yöneliyor” diye ekledi.
Peki bu çevre suçlarının önüne nasıl geçilebilir?
EUROPOL, bu suçların çoğu çevreye telafisi mümkün olmayan zararlar verdiğini belirterek, bunlara genellikle sahte belge ve yolsuzluk, kara para aklama gibi mali suçların da eşlik ettiğini söyledi.
Jelinek, “Jirikov davası, gelecekte yasadışı dökümün önlenmesinin çok daha güçlü sınır ötesi işbirliği ve hesap verebilirlik gerektirdiğini gösteriyor” dedi.
Avrupa Dolandırıcılık Önleme Ofisi (OLAF), yakın zamanda hem AB içinde hem de üçüncü ülkelerle uygulama ve operasyonel iş birliğini iyileştirmekle görevli bir Atık Sevkiyatı Uygulama Grubu kurdu. OLAF, gümrük ve çevre yetkilileriyle şüpheli atık sevkiyatlarını izliyor.
Jelinek, “Atıkların AB genelinde izlenebilir olması, dijital takip ve manipüle edilemeyen şeffaf veri tabanları olması gerekiyor” dedi.
Belediye Başkanı Siskova da aynı görüşte ve gelecek yıl AB çapında dijital dokümantasyonun hayata geçirilmesini memnuniyetle karşıladığını belirtti . “Cezalar daha yüksek olmalı,” dedi.
Jelinek, “Önleme aynı zamanda güvenli tedavi kapasitesine, daha katı cezalara ve daha hızlı yasal prosedürlere yatırım yapmak anlamına geliyor,” dedi ve ekledi: “Böylece şirketler, atıklar yerinde kalırken iflas veya yasal boşluklardan kar elde edemez.”
/Deutsche Welle/
