Hollanda’nın başkenti Amsterdam NDSM’de açılan ‘QALIK’ sergisi, kadın bedenine ve hafızasına yönelik sistematik şiddeti, bronzun suskun diliyle görünür kılmaya çalışıyor.
Nûpel, Kürt sanat çevreleri ve aktivistler için büyük anlamlar taşıyan bu sergi üzerine sanatçı Umut Hevi Çelik ile konuştu.
QALIK sergisi, özellikle Kürt kadın mücadelesi açısından nasıl bir çağrı taşıyor?
Umut Hevi Çelik: Ben bir Kürt annenin çocuğu, bir Kürt kadının eşiyim. Bu kimlikler benim yaşamım kadar sanatımın da zeminidir. QALIK — yani “kabuk” — aslında bastırılmış acıların dışa vurumudur. Kürt kadınlarının yaşadığı görünmez travmalar, sadece bireysel değil, kolektif bir hafızayı oluşturuyor. Ve bu hafıza çoğu zaman sessizce taşırılır. Ben, bu sessizliği taşla, bronzla, boşlukla görünür kılmak istedim.
Kürt kadını yalnızca acının değil, direnişin de taşıyıcısıdır. QALIK, bu direnişe bir tanıklıktır.
“Dilan” heykeliyle neyi anlatmak istediniz? Kürt sanat izleyicisi bu figürü nasıl okumalı sizce?
Umut Hevi Çelik: Dilan heykeli, serginin kalbinde yer alıyor. O, öldürülen binlerce kadından sadece biri olabilir; ama heykeldeki bedensiz yüz, tüm susturulmuş kadınların sesi haline geliyor. Toplum o yüzü silmiş olabilir, ama beden hâlâ orada — başı öne eğik, ama ruhu çökmemiş. Dilan, yalnızca bir yas nesnesi değil. O bir direniş formu.
Kürt sanat izleyicisi bu figüre bakarken, sadece bir kaybı değil, direnişi ve devam eden varoluşu da görmeli. Çünkü hafıza kolay kolay silinmez. Ve sanat, bu hafızanın bekçisidir.
Bir erkek sanatçı olarak kadın kırımı üzerine üretmek sizce ne anlama geliyor? Bu, Kürt sanatının sınırlarını nasıl etkiliyor?
Umut Hevi Çelik: Kadın meselesi yalnızca kadınların omzuna yüklenemez. Erkekler ya bu baskıcı sistemin suç ortağı olur ya da karşısında saf tutar. Ben ikincisini seçiyorum. Çünkü bir halk özgürleşemez, eğer kadınları zincirliyse. Kürt sanatının özgürleşmesi de, ancak kadının acısını ve mücadelesini görerek mümkün olabilir. Ben, figüratif heykelde sadece bedeni değil, yokluğu da işlerim.
Çünkü bazı yokluklar bağırır. QALIK, bu bağırışı duymak ve duyurmak içindir. Erkek sanatçı olmak, suskun kalmamakla sınanır. Bu sınavda ses olmak istedim.
QALIK sergisi, bir ay boyunca Amsterdam NDSM Fuse’da ziyaret edilebilir. Her figür bir yara, her boşluk bir hatırlayıştır. Ve hatırlamak, bazen en politik eylemdir.
/Söyleşi: Baki Karadeniz/
