7 Ekim 2023’te kısa adı Hamas olan İslami Direniş Hareketi İsrail’e karşı kanlı bir saldırı gerçekleştirdi. Buna karşın ise Gazze’de üstelenen Hamas’a karşı İsrail ölümcül bir saldırı başlattı. Yaklaşık 70 bin Gazzeli bu saldırıda yaşamını yitirdi. Hamas’ın bir çok askeri ve siyasi kadrosu yok edildi. Gazze’nin geleceğine ilişkin bir ‘’barış komisyonu’’ kuruldu.
Ancak Hamas tümden tasfiye edildi mi? Yoksa Gazze’de yeniden mi kontrolü ele mi geçirdi?
BBC’nin Ortadoğu muhabiri Lucy Williamson bu soruya yanıt arıyor:
Geçtiğimiz Ekim ayında ABD’nin dayattığı ateşkesle Gazze Savaşı sona erdiğinde, Hamas’ın İsrail’e karşı hayatta kalma savaşı, iç kontrolü ele geçirme savaşına dönüştü.
Savaş, grubun disiplinli askeri birliklerini gerilla güçlerine dönüştürmüş ve liderlerinin çoğunu öldürmüştü; Gazze’nin binaları ve altyapısı büyük ölçüde yıkılmış, nüfusu yerinden edilmiş ve ekonomik hayatı harap olmuştu. Hamas’ın yönettiği sağlık bakanlığına göre, çatışma sırasında İsrail saldırılarında 72.000’den fazla Gazalı öldürüldü.
Dört ay sonra Gazalılar, Hamas’ın güvenlik, vergi gelirleri ve kamu hizmetleri üzerindeki kontrolünü yeniden genişlettiğini söylüyor; bu durum, Hamas’ın uzun vadeli stratejisi ve Donald Trump’ın barış planının ikinci aşamasında gerektiği gibi silahlarından ve otoritesinden vazgeçmeye hazır olup olmadığı konusunda soruları gündeme getiriyor.
Gazze’de faaliyet gösteren aktivist Muhammed Diab, “Hamas, bulunduğu bölgelerin %90’ından fazlasının kontrolünü yeniden ele geçirdi” dedi:
“Polis ve güvenlik güçleri geri döndü ve şimdi sokaklarda suçla mücadele ediyor, işbirlikçi olarak nitelendirdiği ve görüş bildiren kişileri takip ediyor. Vatandaşlar kimlik kartı veya sağlık işlemleri için Hamas yetkililerine başvurmak zorunda kalıyor ve Hamas ayrıca yargı ve mahkemeler üzerindeki kontrolünü yeniden tesis ediyor.”
Gazze genelindeki pazarlarda, tezgah sahipleri düzenli polis devriyelerinden ve resmi ücretler ile vergiler üzerindeki yeniden sıkı kontrolden bahsediyor.
“Pazarlar sakin ama belediye sürekli bizden kira istiyor,” dedi tezgah sahiplerinden biri. Gazze’deki Hamas kontrolü hakkında konuştuğumuz herkes kimliklerinin gizli tutulmasını istedi.
“Her gün aynı taleplerle ve aynı kararlılıkla bize geliyorlar, ödeme yapmazsak bizi ve eşyalarımızı sokağa atacaklarını söylüyorlar. 700 şekel (225 dolar) istiyorlar – hiçbirimiz bunu karşılayamayız.”
Gazze şu anda harabe halinde ve barınma, eğitim ve temel hizmetler konusunda ciddi eksikliklerle boğuşuyor.
Gazze şehrindeki meslektaşımızla konuşan tezgah sahibi, kendisinin ve 12 kişilik ailesinin, eskiden dükkan işlettiği Şucaiye’den şehrin doğusuna göç etmek zorunda kaldıklarını söyledi. Şucaiye bugün, molozlarla dolu dümdüz bir harabe alanı.
Başka bir sigara satıcısı, “Belediye her gün geliyor,” dedi. “Stokları ve satışları, sigara sigara saysınlar ve bana söylesinler: Onlara para mı ödeyeyim, yoksa çocuklarımın karnını mı doyurayım?”
Ateşkesin ardından Gazze’ye gıda ve bazı temel ihtiyaç maddeleri daha serbestçe giriyor. İsrail’den bu malları getirme lisansına sahip birkaç önemli tüccar, Hamas’ın ithalat vergilendirmesi konusunda yeniden sıkı kontroller uyguladığını söylüyor.
Kimliğinin gizli kalmasını kabul eden bir tüccar, ödeme yapmayı reddedenlere karşı güç kullanıldığını söyledi:
“Hamas’ın uyguladığı vergiler, malların türüne ve miktarına bağlıdır, ancak fiyatlar 20.000 şekelden başlıyor. Eğer bir tüccar vergi ödemeyi reddederse, güç kullanılır ve bazı durumlarda kaçırılır veya tehdit edilir. Hiç kimse mallar üzerindeki vergilerden kaçınamaz.”
Bize, tüccarların vergi ödemeleri hakkında konuşurken Hamas için bir şifre kullandıklarını, böylece İsrail’in paranın bu gruba aktarıldığını öğrenmeyeceğini söyledi.
Aktivist Muhammed Diab, “Hamas’ın artık Gazze Şeridi’ne mal ithal eden tüm tüccarların veritabanı var,” dedi:
“Tüccarlar banka havalesi yerine nakit ödeme yapıyor, böylece para akışı takip edilemiyor. Geçmişte var olan sistemi yavaş yavaş yeniden kuruyorlar, ancak gözlerden uzak bir şekilde, böylece izlenemiyor.”
Hamas sözcüsü Hazem Kassem, Gazze Şeridi’nde olağanüstü hal ilan edildiğini ve “olağanüstü önlemler” alınması gerektiğini söyledi:
“Bazı tüccarlar İsrail işgaliyle bağlantılarını sürdürüyor ve aşırı kar elde etmeye çalışıyorlar, bu nedenle idari organlar bazen işbirliği yapmayı veya gerekli yükümlülükleri yerine getirmeyi reddeden tüccarlara karşı kararlı davranmak zorunda kalıyor. Bu tamamen hükümet meselesidir ve Hamas’la hiçbir ilgisi yoktur.”
Militan grup Gazze’de yeniden giderek daha görünür hale geldi, hatta trafiği bile yönlendiriyorlar.
Gazze hükümeti 2007’den beri Hamas tarafından yönetiliyor. Para, grubun iktidarı elinde tutması için hayati önem taşıyor: maaşları ödemek ve İsrail ordusunun iddia ettiği gibi, nihai hedefi olan savaş makinesini yeniden inşa etmek için.
İsrail Savunma Kuvvetleri (IDF) sözcüsü Yarbay Nadav Şoşani, “Hamas ateşkesi yeniden toparlanmak ve bize karşı savaşmak için bir fırsat olarak görüyor” dedi:
“Bu yüzden silahsızlandırılmaları çok önemli, çünkü silahları varsa gelecekte mutlaka kullanacaklarını açıkça ortaya koydular.”
İsrail ordusu, Hamas’ın güçlerine karşı günlük saldırılar düzenlediğini söylüyor. Ateşkesin başlamasından bu yana dört İsrail askeri öldürüldü.
Hamas ise, Gazze Sağlık Bakanlığı’nın 603 Filistinlinin ölümüne yol açtığını söylediği tekrarlanan İsrail saldırılarına işaret ediyor.
İsrail Savunma Kuvvetleri (IDF), geçtiğimiz günlerde Gazze’deki enkaz arasında koşan birkaç kişinin bulanık görüntülerini yayınladı ve bu kişileri, Trump’ın barış planı kapsamında İsrail’in geçici olarak kontrol ettiği Gazze bölgesindeki birliklere yaklaşan “silahlı teröristler” olarak tanımladı.
İki yıllık yoğun askeri çatışmanın, İsrail’in savaş hedeflerinden biri olan Hamas’ın askeri yeteneklerinin yok edilmesini sağlayıp sağlayamadığı sorulduğunda, Yarbay Şoşani, grubun büyük ölçüde zayıfladığını ancak şimdi yeniden yapılanmaya çalıştığını söyledi:
“Hamas silahsızlandırılana kadar bu savaş bitmiş sayılmaz. Şu anda yürürlükte olan bir anlaşma var ve bunun gerçekleşmesini bekliyoruz. Eğer gerçekleşmezse, bunun gerçekleşmesini sağlamak için masada birçok araç var.”
Trump’ın Gazze’nin geleceğinde söz sahibi birçok ülkenin devlet başkanlarından oluşan yeni Barış Kurulu, ilk toplantısını Perşembe günü Washington’da gerçekleştirecek.
Trump’ın Gazze planının bir sonraki aşaması -yeniden yapılanma da dahil olmak üzere- Hamas’ın silahsızlanmasına bağlı, ancak müzakereciler silahların tesliminin pratikte ne anlama geleceği, Hamas’ın silahları kime teslim edeceği, hangi silahları teslim edeceği ve bunun nasıl doğrulanacağı gibi ayrıntılar üzerinde hâlâ yavaş yavaş ilerliyorlar.
Hamas sözcüsü Hazem Kasım BBC’ye verdiği demeçte, “İşgalin savaşı yeniden başlatma bahanesini ortadan kaldıracak ve Başkan Trump’ın planıyla da uyumlu olacak şekilde silah sorununu çözebileceğimize inanıyorum” dedi.
Ancak ideolojik olarak İsrail’le savaşmaya kendini adamış olan Hamas’ın Gazze Şeridi genelinde derin köklü ve iyi silahlanmış bir üye kitlesi var. Tamamen silahsızlandığını doğrulamak zor olacak ve gruptaki bazı kişilerin, kendilerini evlerindeki düşmanlara karşı savunmak için kişisel silahlarını bulundurmalarına izin verilmesini talep ettikleri bildiriliyor.
Ekim ayında İsrail ile çatışmalar durunca, Hamas hemen silahlarını, Gazze Şehri, Rafah ve diğer yerlerdeki kaostan faydalanarak güçlerini genişletmeye başlayan rakip klanlara çevirdi.
Sokaklarda gözleri bağlı muhaliflerin yargısız infazlarını da içeren baskı görüntülerinin kamuoyuna yayımlandığı bildirildi.
İsrail liderleri Hamas’ın kişisel silah bulundurma fikrini reddetti ve savaşa geri dönme tehdidiyle gruba silahsızlanmaları için baskı uyguladı.
Bu arada, Gazze’de güvenliği devralacak Uluslararası İstikrar Gücü’nün kurulması belirsizliğini korurken, Gazze’nin sivil işlerinin yönetimini üstlenmesi amaçlanan yeni Filistin teknokrat konseyi de Mısır’da bekliyor.
Hamas bu ayın başlarında, “tüm alanlarda yetki ve yönetimi” yeni teknokratik konseye devretmeye hazır olduğunu açıklamıştı.
Ancak Gazalı aktivist Muhammed Diab, Hamas’ın iktidarı devretmeye hazırlandığına dair çok az işaret olduğunu söyledi.
“Tam tersine,” dedi, “geçen hafta Hamas’ın devlet sektöründeki boş pozisyonlara çok sayıda atama yaptığını ve bunları sosyal medyada ve resmi platformlarda duyurduğunu duyduk.”
Hazem Qassem, yeni bir hükümet ataması olmadığını belirterek, yapılacak atamaların teknik, düşük seviyeli ve iktidar devrine müdahale etmeyecek pozisyonlar olacağını söyledi.
Eleştirmenler, bunların gelecekteki herhangi bir Gazze yönetimi içinde nüfuzlarını koruma girişimi olup olmadığını sorguladılar.
Son dönemde tıbbi vakaların yeni açılan Rafah Sınır Kapısı üzerinden Gazze dışına aktarılması, yeni sürecin grubun katılımı olmadan tasarlanmış olmasına rağmen, Hamas’ın kontrolü elinde tutma niyetini de gösterdi.
Tıbbi tedaviye ihtiyaç duyan bazı Gazalılar, yakın zamanda yeniden açılan Rafah sınır kapısından geçerek şehri terk edebiliyorlar.
Nasır Hastanesi yakınlarında uluslararası yardım kuruluşları tarafından işletilen bir tahliye noktasında bulunanlardan biri, tahliyelerin ikinci gününde Hamas bakanlığı yetkililerinin denetim yapmak için geldiğini bildirdi.
Bu, Trump’ın planı için kritik bir an; plan, şimdiye kadar aksaklıkları ve gecikmeleri aşarak aralıksız ilerlemeyi başardı.
Hamas’ın tamamen silahsızlanmaması halinde yeniden çatışmaların başlayacağına dair tekrarlanan tehditlere rağmen, İsrail’deki bazı kişiler Hamas liderliğine en etkili baskının, planı onlarsız ilerletmekten gelebileceğine inanıyor.
ABD’nin, Hamas kontrolündeki bölgelerden Gazzelılara yiyecek, su ve tıbbi destek vaadiyle yaklaşık 200.000 Gazzeli için yeni konut tesisleri inşa etme planı öncesinde, Refah çevresindeki İsrail kontrolündeki bölgelerde arazi temizleme çalışmaları çoktan başladı.
Gazze’nin çevresindeki geniş İsrail kontrolündeki bölgeye geçmek, Gazze’deki birçok kişi tarafından düşmanla iş birliği yapmak olarak görülüyor ve şu ana kadar çok az kişi bu yolculuğu yaptı.
Ancak Gazze nüfusu, Hamas’ın gelir ve kontrol kaynaklarının kilit noktasıdır. İki yıldır İsrail ile toprak kontrolü için mücadele eden Hamas için Gazze halkı mücadelesi belki de yeni başlıyor.
/BBC News/
