İran’da, esnafın artan yaşam maliyetini protesto etmesiyle başlayan ancak öğrencilerin de gösterilere katılmasıyla giderek siyasallaşan protestolar altıncı gününe girdi. En popüler protesto sloganları artık ülkenin kolluk kuvvetlerine ve liderliğine yöneltiliyor.
France24’dan Bahar Makooi protestocuların ne istediğini yazmış:
İran’da Pazar günü Tahran’daki esnafın grevi ve gösterileriyle başlayan protesto hareketi, Cuma günü ülke genelindeki birçok kasaba ve şehirde devam etti ve üniversite öğrencileri de protestolara katıldı.
Gösteriler büyük şehirlerden daha küçük taşra kasabalarına yayılıyor ve giderek daha gergin bir hal alıyor.
Yerel medyaya göre, İran’ın batısında Perşembe günü protestocular ve güvenlik güçleri arasında çıkan çatışmalarda en az yedi kişi hayatını kaybetti .
İranlı yetkililer, soğuk hava ve enerji tasarrufu ihtiyacını gerekçe göstererek, kamu kurumlarının kapatılması ve ülkenin büyük bir bölümünün tatile girmesi emrini verdi.
Şu ana kadar yaşanan hoşnutsuzluk , 2022’de Jina Mahsa Amini’nin ölümünün ardından yaşanan ve göstericilerin kadın haklarının artırılmasını ve İslam
Cumhuriyeti’nin devrilmesini talep ettiği benzeri görülmemiş ulusal protestolarla aynı ölçekte değil .
Ancak sosyal medyada paylaşılan videolar, farklı sosyal gruplardan göstericilerin yaygın bir hoşnutsuzluğu dile getirmek ve siyasi, sosyal ve ekonomik değişim taleplerini iletmek için sokaklara döküldüğünü gösteriyor.
İşte talep ettikleri şeyler:
“Ne Gazze, ne Lübnan, hayatımı İran için feda edeyim!”
Gösterilerin ilk günlerinde protestocular tarafından benimsenen bu slogan, İran’ın dış politikasına yönelik artan öfkeyi yansıtıyor.
İran, onlarca yıldır Filistin topraklarındaki Hamas ve Lübnan’daki Hizbullah gibi militan grupları destekleyerek bölgesel bir angajman politikası izlemektedir .
Protestocular, bu ittifakların İran’ın ciddi bir ekonomik krizden geçtiği bir dönemde kaynakları iç ihtiyaçlardan uzaklaştırdığını savunuyor.
Para birimindeki sert değer kaybı ithal malların satışını felç etti ve İranlı esnaf arasında huzursuzluğa yol açtı; yüksek enflasyon ise geniş halk kitlelerini etkiliyor.
İran İstatistik Merkezi’ne göre, Aralık ayında fiyatlar yıllık bazda ortalama yüzde 52 arttı ve bu ortalama, temel ihtiyaç maddelerinin maliyetindeki daha da dramatik artışları gizleyerek rejime karşı halkın öfkesini körüklüyor.
“Korkmayın, hepimiz bir aradayız!”
Gösterilerin üçüncü gününde, spor ayakkabı giymiş ve saçlarını at kuyruğu yapmış genç bir kadın, protesto eden esnaf grubuna Tahran’ın Büyük Çarşısı’nın bir ana caddesinden geçerek önderlik etti.
Video görüntülerinde yumruğunu havaya kaldırarak arkasındaki kalabalığa dönüp “Korkmayın! Korkmayın! Hepimiz bir aradayız!” diye bağırdığı görülüyor.
Cesur çağrısı, etraftakileri şok etti ve çoğunluğu erkek olan diğer göstericiler tarafından hemen benimsendi. Protesto geçerken , sahneyi filme alan kişi etkilendi. “Aferin! Bu kız çok cesur,” dedi.
Kadın göstericinin kullandığı sözler tanıdık geliyor; bunlar yıllardır İran’daki protestolarda duyuluyor. Ancak çarşı esnafı arasında, onu destekliyor gibi görünen genç bir kadının görüntüsü, iki ayrı muhalefet akımının nasıl iç içe geçmeye başladığını gösteriyor.
Çarşı tüccarları genellikle toplumun daha dindar ve geleneksel kesimlerine mensuptur; bu da onları Amini’nin ölümüyle tetiklenen ve kadınlara yönelik baskı ve ayrımcılığın sona ermesini savunan “Kadın, Yaşam, Özgürlük” hareketinin olası müttefikleri olmaktan uzaklaştırır.
Büyük Çarşı’daki ortak protestoya son günlerde toplumsal birlik çağrısında bulunan başka sloganlar da eklendi.
İran’ın merkezindeki Yard Üniversitesi’nde 30 Aralık’ta toplanan kadın öğrenciler şu sloganları attılar:
” İranlılar, sesinizi yükseltin ve haklarınızı talep edin!”, “Sadece kenarda durup izlemeyin, bize katılın!” ve ” Tarafsız olduğunu söyleyen herkes onursuzdur .”
“Özgürlük! Özgürlük! Özgürlük!”
Genellikle üniversite öğrencileri arasında duyulan bu tezahürat, son günlerde yeniden gündeme geldi. 30 Aralık tarihli bir videoda, Tahran’daki Khajeh Nasir Toosi Teknoloji Üniversitesi koridorlarında öğrenciler, ayaklarıyla ritim tutarak bu sözleri tekrarlıyorlar.
İran’daki üniversiteler sıkı gözetim altında olmasına rağmen protestoların merkezi olmaya devam ediyor. Pazartesi akşamı Tahran Üniversitesi yurtlarındaki öğrenciler ” Protesto, özgür öğrenciler ! Protesto!” diye slogan attılar.
Güvenlik güçleri hızla binayı kuşattı ve girişleri kapattı. Ancak ertesi gün başkentteki diğer on iki büyük üniversiteye yayılan öğrenci yürüyüşlerini engelleyemediler.
“Polis memurları! Bize destek olun!”
Fransız gazeteci Armin Arefi’nin bildirdiğine göre, Tahran’daki Şehid Beheshti Üniversitesi’nde okuyan kadın öğrenciler, çarşamba gecesi yurtlarında düzenlenen bir toplantıyı dağıtmaya gelen güvenlik güçlerine “Onursuzca! Onursuzca!” diye bağırarak saldırdılar.
Bu slogan, Pazar gününden bu yana düzenlenen gösterilerde, polis barikatlarının yakınında, göz yaşartıcı gaz patlamaları sırasında ve polisin şiddet içeren tutuklamalar yaptığı anlarda defalarca duyuldu.
31 Aralık tarihli bir videoda, bir öğrencinin sivil kıyafetli güvenlik güçleri tarafından sınıf arkadaşlarının önünde gözaltına alındığı görülüyor.
Perşembe günü sokaklara dökülen dükkan sahipleri ve tüccarlar, önce polis memurlarına hakaretler yağdırmaya başladılar, ardından da güvenlik güçlerinin protestoya katılmaları yönünde çağrıda bulundular.
“Polis memurları! Bize destek verin!” diye slogan attılar, bazı polis memurlarının taraf değiştirip hareketin dengesini protestocuların lehine çevirebileceği umuduyla.
“Bu yıl kan yılı olacak, Ali Hameney devrilecek!”
İran’ın güneyindeki Mervdaş şehrinde 1 Ocak’ta genç protestocuların İran’ın dini liderine doğrudan tehdit içeren sloganlar attıkları görüntüler kaydedildi. Video o zamandan beri internette geniş çapta paylaşıldı.
İslam Cumhuriyeti lideri Ayetullah Ali Hamaney , uzun zamandır protestocuların öfkesinin hedefi olmuştu.
“Diktatöre ölüm” sloganı Tahran ve diğer illerde yaygın olarak kullanılmaya başlandı.
Tahran Üniversitesi’nde de öğrencilerin “Velayet fakih ilkesine ölüm!” diye bağırdıkları ve Hamaney’in İslam Cumhuriyeti vizyonunu açıkça eleştirdikleri duyuldu.
Velayet-i Fakih (veya İslam Hukukçusunun Vesayeti), dini liderlere siyasi muadillerinden daha fazla güç veren ve en yüce lideri devletin başına getiren bir kavramdır.
Bu slogan sadece Hamaney’i değil, tüm siyasi sistemini hedef alıyor.
Siyasi sloganlarda, 1979’da İslam Devrimi ile devrilene kadar Şah Muhammed Rıza Pehlevi liderliğindeki eski rejime de atıfta bulunuldu. Oğlu Rıza Pehlevi şu anda ABD’de yaşıyor ve bazı protestocular tarafından desteklenen tartışmalı bir muhalif figür.
Bazı gösterilerde “Bu son savaş, Pahlavi geri dönecek!” ve “Reza Şah, ruhun huzur içinde yatsın” sloganları duyuldu.
Rıza Pehlevi’nin muhalifleri, onun İsrail Cumhurbaşkanı Benjamin Netanyahu ile olan yakın bağlarına işaret ediyor . İsrail medya kuruluşu Haaretz, Haziran ayında İran ile İsrail arasında yaşanan 12 günlük savaş sırasında onu yeniden Şah olarak tahta geçirmeyi amaçlayan bir nüfuz operasyonu hakkında yakın zamanda haber yapmıştı .
Hem mevcut hem de eski rejimi reddeden göstericilerin ” Ne Şah ne de Molla [Müslüman din adamları için kullanılan bir unvan]” diye slogan attıkları duyuldu .
Siyasi bağlılıkların ötesinde, protestocuların büyük çoğunluğu daha geniş bir özlem etrafında birleşmiş durumda: İslam Cumhuriyeti’ni geride bırakmak ve farklı bir gelecek inşa etmek istiyorlar.
/France24/
