Vietnam’ın Amerika ile ilişkilerini en yüksek diplomatik düzeye çıkarmasının üzerinden bir yıl geçti. Ancak Vietnam halen ABD’yi tehlikeli bir güç olarak görüuor. Vietnam’da ifşa edien son bir “iç yazışma” bu endişeyi dile getiriyor.
AP’den David Rising ve Anirudha Ghosal bu belgenin içeriğini ve olası senaryoları yazmış:
Salı günü yayınlanan bir rapora göre, iç belgeler Vietnam ordusunun olası bir Amerikan “saldırgan savaşına” hazırlanmak için adımlar attığını ve Amerika Birleşik Devletleri’ni “savaşçı” bir güç olarak gördüğünü gösteriyor.
Söz konusu belge, Hanoi’nin ABD’ye yönelik yaklaşımındaki ikiliği ortaya koymaktan öte, Ukrayna’daki 2004 Turuncu Devrimi veya Filipinler’deki 1986 Sarı Devrimi gibi sözde “renkli devrim” yoluyla Komünist liderliğe karşı bir ayaklanmayı kışkırtacak dış güçlere ilişkin derinlere kök salmış bir korkuyu da doğruluyor.
Vietnam’daki insan hakları ihlallerine odaklanan bir insan hakları örgütü olan The 88 Project’in analizinde atıfta bulunduğu diğer iç belgeler, ABD’nin Vietnam’daki niyetlerine ilişkin benzer endişelere işaret ediyor.
“Hükümet genelinde ve farklı bakanlıklar arasında bu konuda bir fikir birliği var,” diyor, 88 Projesi’nin eş direktörü ve raporun yazarı Ben Swanton: “Bu, partinin veya hükümetin içindeki marjinal veya paranoyak bir kesimin meselesi değil.” diye de ekliyor
‘ABD’nin 2. İşgal Planı’
Vietnamca orijinal belge olan ve “ABD’nin 2. İşgal Planı” başlığını taşıyan doküman, Savunma Bakanlığı tarafından Ağustos 2024’te tamamlanmıştır. Belgede, “ Çin’e karşı caydırıcılığı güçlendirme amacını güden ABD ve müttefiklerinin, alışılmadık savaş biçimleri ve askeri müdahaleler uygulamaya ve hatta ‘yörüngesinden sapan’ ülke ve bölgelere karşı büyük ölçekli işgaller gerçekleştirmeye hazır oldukları” belirtilmektedir.
Vietnamlı planlamacılar, “şu anda Vietnam’a karşı bir savaş riskinin düşük olduğunu” belirtmekle birlikte, “ABD’nin saldırgan doğası nedeniyle, ABD ve müttefiklerinin ülkemizi işgal etmek için ‘bahane yaratmasını’ önlemek için tetikte olmamız gerekiyor” diye yazıyorlar.
Vietnamlı askeri analistler, Barack Obama’dan başlayarak Donald Trump’ın ilk dönemine ve Joe Biden’ın başkanlığına kadar üç Amerikan yönetimi boyunca Washington’un Asya ülkeleriyle askeri ve diğer ilişkileri giderek daha fazla geliştirerek “Çin’e karşı bir cephe oluşturma” yönünde bir ilerleme kaydettiğini belirtiyorlar.
Vietnam, diplomatik girişimleri iç korkularla dengelemeye çalışıyor
Biden , görev süresi boyunca 2023’te Vietnam ile “Kapsamlı Stratejik Ortaklık” anlaşması imzalayarak, iki ülke arasındaki ilişkileri Rusya ve Çin ile aynı seviyeye, “karşılıklı saygıya dayalı dostluğa sahip güvenilir ortaklar” olarak en yüksek diplomatik düzeye taşıdı.
Ancak 2024 tarihli askeri belgede, Vietnamlı planlamacılar, ABD’nin Vietnam’ı “bir ortak ve önemli bir bağlantı” olarak gördüğünü, ancak aynı zamanda ülkenin sosyalist hükümetini kademeli olarak değiştirmek için “özgürlük, demokrasi, insan hakları, etnik köken ve din konularındaki değerlerini yaymak ve dayatmak” istediğini belirtmişlerdi.
Swanton analizinde, “İkinci ABD İşgal Planı, Vietnam’ın dış politikasına dair şimdiye kadarki en net görüşlerden birini sunuyor,” diye yazdı:
“Bu plan, Hanoi’nin ABD’yi stratejik bir ortak olarak görmekten çok, Washington’ı varoluşsal bir tehdit olarak gördüğünü ve Çin karşıtı ittifakına katılma niyetinde olmadığını gösteriyor.”
Vietnam Dışişleri Bakanlığı, 88 Projesi raporu veya raporda vurgulanan belgeyle ilgili yorum talebi içeren e-postalara yanıt vermedi.
ABD Dışişleri Bakanlığı, “ABD’nin 2. İşgal Planı” hakkında doğrudan yorum yapmaktan kaçındı, ancak yeni ortaklık anlaşmasının “Amerika Birleşik Devletleri ve Vietnam için refah ve güvenliği teşvik ettiğini” vurguladı.
ABD Dışişleri Bakanlığı, “Güçlü, müreffeh, bağımsız ve dirençli bir Vietnam, iki ülkemize de fayda sağlar ve Hint-Pasifik bölgesinin istikrarlı, güvenli, özgür ve açık kalmasına yardımcı olur” açıklamasını yaptı.
Belgeler, iç düşünceye dair bir pencere açıyor
Singapur’daki ISEAS–Yusof Ishak Enstitüsü araştırma merkezinden Nguyen Khac Giang, planların Vietnam’ın siyasi liderliği içindeki gerilimleri vurguladığını, Komünist Parti’nin muhafazakar, orduya yakın kanadının uzun zamandır rejime yönelik dış tehditlerle meşgul olduğunu söyledi.
Giang, “Ordu, Amerika Birleşik Devletleri ile Kapsamlı Stratejik Ortaklık konusunda ilerlemekte hiçbir zaman çok rahat hissetmedi,” diyor.
Haziran 2024’te, ABD bağlantılı Fulbright Üniversitesi’nin bir ordu televizyonu haberinde “renkli devrim” kışkırtmakla suçlanmasıyla hükümet içindeki gerilimler kamuoyuna yansıdı. Dışişleri Bakanlığı, iki ülke ilişkilerini yükseltirken ABD ve Vietnamlı yetkililerin de öne çıkardığı üniversiteyi savundu.
Washington’daki Ulusal Savaş Koleji’nde profesör olan Zachary Abuza, Vietnam ordusunun 1975’te sona eren ABD ile olan savaşı hâlâ “çok uzun süre hatırladığını” söyledi .
Batılı diplomatlar Hanoi’yi en çok olası Çin saldırganlığından endişe duyan ülke olarak görürken, belge, liderlerin en büyük korkusunun “renkli devrim” olduğunu öne süren diğer politika belgelerini de destekliyor, dedi.
ABD ve Vietnam arasındaki güveni daha da zedeleyen bir diğer unsur ise, Başkan Donald Trump yönetiminin ABD Uluslararası Kalkınma Ajansı’na (USAID) yaptığı kesintilerdi.
Bu kesintiler, ordunun kullandığı Agent Orange adlı zehirli yaprak dökücü madde ve patlamamış Amerikan mühimmatı ve kara mayınlarından kaynaklanan ölümcül dioksinle kirlenmiş tonlarca toprağın temizlenmesi gibi projeleri aksattı.
Geçen yıl “Vietnam Halk Ordusu: Halk Savaşından Askeri Modernizasyona?” adlı kitabı yayınlanan Abuza, “Renk devrimlerine dair bu yaygın güvensizlik çok sinir bozucu, çünkü Komünist Partinin neden bu kadar güvensiz olduğunu anlamıyorum” dedi.
“Gurur duyacakları çok şey var; birçok insanı yoksulluktan kurtardılar, ekonomi tıkır tıkır işliyor, yabancı yatırımcıların gözdesi oldular.”
Çin ve Vietnam Güney Çin Denizi’ndeki toprak iddiaları konusunda anlaşmazlık içinde olsalar da , belgeler Çin’i ABD gibi bir tehditten ziyade bölgesel bir rakip olarak tasvir ediyor.
Abuza, “Çin, Vietnam Komünist Partisi için varoluşsal bir tehdit oluşturmuyor,” dedi:
“Aslında Çinliler, Vietnam Komünist Partisi’nin Çin’e güçlü bir şekilde karşılık veremeyeceğinden, zayıf görüneceğinden ve kitlesel bir ayaklanmaya yol açacağından korktukları için Vietnamlıları ancak belli bir noktaya kadar zorlayabileceklerini biliyorlar.”
Çin, Vietnam’ın en büyük iki yönlü ticaret ortağıyken, ABD ise en büyük ihracat pazarıdır. Bu da Hanoi’nin diplomatik ve ekonomik bağlarını sürdürürken aynı zamanda risklerini de dengelemek zorunda olduğu anlamına geliyor.
Abuza, “Hatta daha ilerici liderlerden bazıları bile Amerika Birleşik Devletleri’ne bakıp, ‘Evet, bizi seviyorlar, bizimle çalışıyorlar, şimdilik iyi ortaklar, ama fırsat verilirse ve bir renkli devrim olursa, Amerikalılar bunu destekler’ diyorlar” şeklinde konuştu.
Trump’ın ikinci yönetimi daha fazla endişeyi beraberinde getiriyor
Giang, belgenin yazıldığı sıralarda Komünist Parti genel sekreteri olan Vietnamlı lider To Lam’ın önderliğinde , özellikle Trump döneminde, ülkenin ABD ile bağlarını güçlendirmeye yöneldiğini söyledi.
Lam, geçen ay yeniden genel sekreterliğe atandı ve cumhurbaşkanlığı görevini de üstlenmesi bekleniyor; bu da onu son on yılların en güçlü figürü yapacak.
Lam’ın önderliğinde, Trump’ın aile şirketi, kuzeydeki Hung Yen eyaletinde 1,5 milyar dolarlık Trump markalı bir golf tesisi ve lüks gayrimenkul projesinin temelini attı. Vietnam lideri , Trump’ın Barış Kurulu’na katılma davetini neredeyse anında kabul etti ; Giang’ın belirttiğine göre bu, dış politika hamlelerinin genellikle Pekin’in olası tepkisine yakından dikkat edilerek ayarlandığı göz önüne alındığında alışılmadık derecede hızlı bir karardı.
Ancak Trump’ın eski Venezuela Devlet Başkanı Nicolás Maduro’yu yakalamaya yönelik askeri operasyonu, Vietnamlı muhafazakarlara Washington ile daha yakın ilişkilere dair endişeleri için yeni bir gerekçe sağladı. Giang, Hanoi’nin müttefiki Küba’yı içeren herhangi bir ABD askeri harekatının Vietnam’ın stratejik dengesini bozabileceğini de sözlerine ekledi: “Küba çok hassas. Küba’da bir şey olursa, Vietnam’ın siyasi elitleri arasında şok dalgaları yaratacaktır. Birçoğunun Küba ile çok güçlü, yakın bağları var.”
Abuza’ya göre, Trump’ın ikinci döneminin ilk yılı genel olarak Vietnamlıları Batı Yarımküre’ye odaklanılmasından memnun etmiş, ancak diğer gelişmeler hakkında merak uyandırmış olabilir.
“Vietnamlılar, insan haklarını ve demokrasiyi teşvik etmeyi önemsizleştiren, ancak aynı zamanda devletlerin egemenliğini ihlal etmeye ve beğenmedikleri liderleri görevden almaya hazır olan Trump yönetimi karşısında şaşkına dönecekler,” dedi.
/AP/
