Zenginlerin hem daha çok kazanma hem de daha lüks yaşama hırsı hiç bitmedi. Bunu her alanda göre biliyoruz. Şimdi özel jetler yapımı ve pazarlaması konusunda bir “çılgınlık” yaşanıyor.
BBC Word muhabirlerinden Suranjana Tewari Asyalı zenginleri müşteri olarak hedefleyen lüks özel jetlerin pazarını yazmış:
Temiz hatlar, akıcı kanatlar ve geniş oval pencereler: Gulfstream’in G700 modeli, Asya’nın en büyük havacılık ve savunma fuarı olan Singapur Havacılık Fuarı’ndaki en dikkat çekici uçaklar arasında yer alıyor.
Yolcu jetlerinden ve iri askeri uçaklardan uzakta, pistin daha sakin bir köşesine park edilmiş olan bu uçak, dünyanın önde gelen özel jet üreticilerinden birine olan kalıcı ilginin bir göstergesi olarak, sıcağa rağmen içeriyi görebilmek için uzun kuyruklar oluşturan ziyaretçileri kendine çekiyor.
Kuyruklar yavaş ilerliyor. Müşteriler on milyonlarca dolara mal olabilen uçakları değerlendirirken, satış görüşmeleri hâlâ uçakta devam ediyor.
İçeri adım attığınız anda cazibesi hemen hissediliyor. Neredeyse panoramik pencerelerden içeri süzülen ışık, açık renkli deri koltukları ve cilalı ahşap kaplamayı aydınlatıyor.
Personel, kabini “yaşam alanları” olarak tanımlıyor: bunlardan birinde kanepe ve TV konsolu bulunurken, arka tarafta ise “duşlu büyük bir süit” olarak adlandırdıkları bir yatak odası yer alıyor.
Bu, sadece bir lüks dokunuşundan daha fazlası. Havacılıkta daha geniş bir değişimi yansıtıyor. Ticari havayolları büyük yolcu hacimlerinin peşinde koşmaya devam ederken, özel jet üreticileri çok daha küçük ama çok daha zengin bir müşteri grubuna odaklanıyor.
Rakamlar bu eğilimi vurguluyor. Havacılık istihbarat firması WingX’e göre, 2025 yılında küresel özel jet uçuşları yaklaşık 3,7 milyona ulaştı; bu, 2024’e göre %5 ve pandemi öncesine göre yaklaşık %35 daha yüksek bir rakam.
2020 ile 2025 yılları arasında, dünya genelinde serveti 30 milyon dolardan fazla olan ultra yüksek net değere sahip bireylerin sayısı da %70’ten fazla arttı.
Gulfstream’in dünya çapındaki satışlarından sorumlu başkanı Scott Neal, “Büyük şirketler ve yüksek net değere sahip bireyler için iş jetlerine yönelik büyük bir kayma görüyoruz” diyor:
“Giderek daha fazla şirket küresel ölçekte iş yapıyor ve dünyanın dört bir yanındaki daha fazla yere seyahat etmeleri gerekiyor; bunu yapmanın en verimli yolu ise iş jetiyle seyahat etmektir.”
Gulfstream yalnız değil: Dassault, Bombardier, Embraer ve Cessna jetlerini üreten Textron Aviation gibi rakipler de bu alanda rekabet ediyor.
Ancak herkes bu trendi desteklemiyor; sektöre yöneltilen eleştiriler arasında çevresel kaygılar da yer alıyor.
Gulfstream, dünyanın en büyük özel jet üreticilerinden biridir. Bununla birlikte, uçak üreticileri bu iş fırsatını sezmişlerdir. Havayolları – özellikle uzun rotalar ve tam hizmet sunanlar – düşük kar marjlarıyla faaliyet göstermektedir.
Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği’ne (IATA) göre, havayolları genellikle faaliyetlerinden az miktarda para kazanırlar; bu kar çoğu zaman harcamalarının sadece %2 ila %4’ü kadardır.
Özel jetler az sayıda ancak çok yüksek fiyatlarla satılıyor. Uçak üreticileri ayrıca destek, yedek parça ve bakım programlarından da para kazanıyor.
Askeri jetleriyle tanınan Fransız Dassault Aviation şirketi, Falcon uçaklarını tanıtarak, savaş uçakları için geliştirdiği teknolojinin iş jetlerinin performansını ve konforunu artırdığını söylüyor.
Dassault, şirketlerin, hükümetlerin ve yüksek gelirli bireylerin büyük müşteriler olduğunu söylüyor.
Özel jetlerin maliyeti on milyonlarca doları bulabilir, ancak Dassault Aviation’ın sivil uçaklar bölümü başkanı Carlos Brana, sık seyahat edenler için mantıklı bir seçim olduklarını söylüyor. Sık sık uçan müşteriler, zaman içinde birden fazla birinci sınıf bilet almaktan daha az para harcayabilirler.
Ona göre çoğu alıcı lüksün değil, verimliliğin peşinde. Şirketin amiral gemisi Falcon jetinde BBC’ye verdiği demeçte, “O noktadan o noktaya olabildiğince hızlı gitmek ve aktarmalarda veya bağlantılarda zaman kaybetmemek istiyorum. Asıl önemli olan bu,” diyor :
“Lüksün peşinde değiller. Gördüğünüz gibi, bu iç mekan zarif, iyi yapılmış, kaliteli malzemelerle özenle tasarlanmış. Lüks değil, aşırı lüks değil – tavanda avizelerimiz falan yok. İhtiyaç duydukları şey, mümkün olduğunca az yorgunlukla seyahat etmek.”
Yorgunluğu azaltmak, bu uçak üreticileri için önemli bir satış noktası haline geldi.
Üreticiler, uzun uçuşları daha az yorucu hale getirmek için kabin hava basıncını iyileştirdiklerini, gürültüyü azalttıklarını ve iç mekanları geliştirdiklerini reklamlarında belirtiyorlar.
Bazı jet uçakları, kabin basıncını yerdeki basınca daha yakın tutuyor; şirketler bunun uzun uçuşlardan sonra yolcuların daha az yorgun hissetmelerini sağladığını söylüyor.
Asya, büyüme öyküsünün önemli bir parçasıdır. Alton Aviation Consultancy’nin bu yılki Singapur Havacılık
Fuarı öncesinde yayınladığı bir rapora göre, Asya-Pasifik bölgesindeki uluslararası trafik 2025 yılında %8 oranında büyüyerek küresel büyüme oranını (%6,8) geride bıraktı.
Havayolu şirketleri 2015’ten bu yana 600’den fazla yeni rota ekleyerek, yeterince hizmet alamayan noktalara olan bağlantıyı iyileştirdi.
Özel jet seyahatlerinde bir miktar yavaşlama olsa da, Covid-19 pandemisinden önceki döneme kıyasla premium talebin daha büyük bir payını elinde tutmaya devam ediyor.
Gulfstream’den Scott Neal, “Asya’da, özellikle de Güneydoğu Asya’da şu anda çok yoğunuz. Pazar payımız artıyor. Bölgeye daha fazla uçak teslim ediyoruz… Vietnam’da çok yoğunuz. Singapur, Endonezya, Malezya, Avustralya, Yeni Zelanda’da da durum aynı,” dedi.
Dassault, Hindistan, Tayland ve Laos’ta da artan talebe dikkat çekiyor. Endonezya ve Filipinler gibi birçok havalimanının daha kısa pistlere sahip olduğu ülkelerde, daha küçük iş jetleri büyük yolcu uçaklarının ulaşamadığı yerlere ulaşabiliyor.
Dassault’ya göre, bir zamanlar Asya’nın en büyük özel jet filosuna sahip olan Çin, son yıllarda bu alandaki ilgisini azalttı.
Brana, daha fazla Çinli şirketin küresel olarak genişlemesiyle birlikte özel jetlere olan talebin yeniden artacağını ve ticari uçuşların sunabileceğinden daha hızlı ve doğrudan seyahat ihtiyacının ortaya çıkacağını öngörüyor.
Asya-Pasifik bölgesi iş jetleri için gelişmekte olan bir pazar olmasına rağmen, küresel filo içindeki payı, küresel iş havacılığı pazarının yaklaşık %70’ini oluşturan ABD’ye kıyasla çok daha küçüktür.
Bu değişim eleştirilere yol açtı. Bazı analistler, küçük bir zengin alıcı grubuna odaklanmanın, dikkati ve kaynakları kitlesel pazardan uzaklaştırdığını ve pandemiden beri uçak üreticilerini rahatsız eden tedarik zinciri sorunlarını hafifletmek için pek bir şey yapmadığını söylüyor.
Çevresel kaygılar da büyük önem taşıyor. Dünyanın dört bir yanındaki eleştirmenler, özel jetlerin seyahat etmenin en fazla karbon salınımına neden olan yollarından biri olduğunu vurguluyor.
Gulfstream, en yeni jetlerinin %100 sürdürülebilir havacılık yakıtı kullanarak uçabileceğini belirtirken, Dassault şu anda %50-%50 karışımı destekliyor.
Yeterli miktarda sürdürülebilir havacılık yakıtı temin etmek, üretimin hala sınırlı olması ve geleneksel jet yakıtına göre çok daha pahalı olması nedeniyle tüm sektör için bir zorluk olmaya devam ediyor.
Ancak üreticiler, yeni uçakların çok daha yakıt tasarruflu olduğunu ve durmadan daha uzun mesafeler uçabildiğini, böylece toplam emisyonları azalttığını vurguluyor.
Gulfstream’den Neal, “Sadece bir nesil uçakta, benzer bir görev için yakıt tüketimini %35 oranında azalttık. Sürdürülebilir havacılık yakıtı konusunda öncülerden biriydik ve işimizin bir parçası olarak verimliliğe ve çevresel performansa yatırım yapmaya devam ediyoruz” dedi.
Lüks segmente yönelme sadece özel jetlerle sınırlı değil. Ticari havayolları da daha varlıklı yolcuları hedefliyor. Örneğin, kendisini lüks havayolu şirketi olarak tanımlayan Tayvanlı Starlux, ucuz biletlerden ve tıklım tıklım dolu kabinlerden uzaklaşıyor.
Havayolu şirketi birinci sınıf, business ve premium ekonomi kabinlerini genişletti ve bu iyileştirmeleri Singapur Havacılık Fuarı’nda amiral gemisi Airbus A350-1000 uçağında sergiledi.
Yolcular ayrıca büyük 4K TV ekranlarına erişebilirken, kabin genelindeki koltuklar standart uçaklardakine göre daha geniş ve daha konforlu olacak şekilde tasarlandı.
Özel jet üreticileri ve havayolları, açıkça konfor, kolaylık ve genel olarak lüks bir seyahat deneyimine odaklanıyor. Süper zenginlerin sayısı artmaya devam ettikçe, lüks hava yolculuğuna olan bu talep de yavaşlama belirtisi göstermiyor.
/BBC Word/
