Batı ile nükleer görüşmelerin başarısızlıkla sonuçlanmasının ardından, BM’nin beklenmedik bir gelişme yaşanmadığı takdirde Cumartesi günü geç saatlerde İran’a yönelik kapsamlı yaptırımları yeniden yürürlüğe koyacağı belirtiliyor.
Pazar günü yürürlüğe girmesi beklenen yaptırımlar, İran’ın nükleer programını veya balistik füzelerini geliştirmekle suçlanan şirket, kişi ve kuruluşlarla çalışmayı küresel çapta yasaklayacak.
BM nükleer gözlemci kurumu Cuma günü, müfettişlerin İran tesislerine geri dönmelerine izin verildiğini söyledi; ancak Batılı güçle , BM Genel Kurulu’nda bir hafta süren üst düzey diplomatik görüşmelerin ardından ertelemeyi kabul edecek kadar ilerleme kaydedemedi.
Avrupalı güçler, bir ay önce BM yaptırımlarının “geri alınması” için saatin tik taklarını ayarlamış ve İran’ı, İsrail ve ABD bombardımanlarına yanıt olarak aldığı karşı önlemler de dahil olmak üzere nükleer programı konusunda dürüst davranmamakla suçlamıştı.
Yaptırımların Pazar günü orta Avrupa saatiyle 00.00’da yürürlüğe girmesi planlanıyor. Yaptırımlar, İran’ın nükleer programını veya balistik füzelerini geliştirmekle suçlanan şirketler, kişiler ve kuruluşlarla çalışmayı küresel olarak yasaklayacak.
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeshkian, İsrail ve ABD’nin baskıyı kullanarak İran İslam Cumhuriyeti’ni devirmeye çalıştıklarını düşündüğü bir ortamda, anlaşmaya varmak için hiçbir neden olmadığını söyledi .
Pezeshkian, gazetecilere yaptığı açıklamada, “Amaç nükleer programa ilişkin endişeleri gidermek olsaydı, bunu kolayca başarabilirdik” dedi ve İran’ın asla nükleer silah peşinde koşmayacağını bir kez daha vurguladı.
Hafta içinde Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ile bir araya gelen Pezeshkian, Fransa’nın İran’a , yaptırımların bir ay ertelenmesi karşılığında yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stoklarından vazgeçmesini önerdiğini söyledi.
“Neden kendimizi böyle bir tuzağa düşürüp her ay boynumuza bir ilmik geçirelim ki?” dedi.
Trump’ın temsilcisi ve müzakerecisi Steve Witkoff ise ABD’nin İran’a zarar vermek istemediğini ve daha fazla görüşmeye açık olduğunu söylemişti.
Ancak Pezeshkian, Witkoff’un ciddiyetten uzak olduğunu, daha önceki görüşmelerde varılan anlaşmalardan geri adım attığını, ancak görüşmelerin İsrail’in askeri harekat başlatmasıyla aniden durduğunu söyledi.
Yaptırımların amacı İran’a yeni ekonomik sıkıntılar yaşatarak baskı yapmak, ancak tüm ülkelerin bunları uygulayıp uygulamayacağı henüz belli değil.
Rusya Büyükelçi Yardımcısı Dmitriy Polyansky, İran’ın en önemli ortaklarından biri olan Moskova’nın yaptırımların yeniden uygulanmasını “geçersiz” olarak gördüğünü söyledi.
Rusya ve Çin , Cuma günü Güvenlik Konseyi’nde yaptırımların yeniden uygulanmasının Nisan ayına ertelenmesini talep ettiler ancak yeterli oy alamadılar.
ABD, İran’a karşı tek taraflı yaptırımlar uyguluyor ve diğer tüm ülkeleri İran petrolünü satın almayı durdurmaya zorluyor, ancak Çinli şirketler bu baskılara direniyor.
Trump, ilk döneminde eski başkan Barack Obama tarafından müzakere edilen ve İran’ın nükleer programında sert kısıtlamalar karşılığında yaptırımların hafifletilmesini öngören 2015 tarihli tarihi nükleer anlaşmadan çekilerek “azami baskı” kampanyası başlattı .
Yeni yaptırımlar, Trump’ın çekilmesinin ardından İngiltere, Fransa ve Almanya tarafından güçlü bir şekilde desteklenen 2015 anlaşması kapsamında askıya alınan BM önlemlerinin “geri dönüşü” anlamına geliyor .
Çatışma çözümlerini inceleyen Uluslararası Kriz Grubu, yayınladığı raporda İran’ın, ABD yaptırımlarıyla başa çıkmayı öğrendiği için bu geri adım atmayı önemsemediğini belirtti.
Ancak geri adım atmanın kolay olmayacağını, bunun için Güvenlik Konseyi’nde mutabakat gerekeceğini kaydetti.
Raporda, “Bu durumun, zaten yüksek enflasyon, döviz kuru sorunları ve derinleşen altyapı sorunlarıyla boğuşan ekonomideki sıkıntıları daha da artırması muhtemel” ifadelerine yer verildi.
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Cuma günü BM’de yaptığı meydan okuyan konuşmasında, İran’ın nükleer programına yönelik geri adım atılmasında gecikme olmaması gerektiğini söyledi ve İsrail’in , 1000’den fazla kişinin ölümüne yol açtığını söylediği Haziran ayındaki 12 günlük bombalamanın ardından İran’ın nükleer programını tekrar vurmaya istekli olduğunu ima etti.
İran Cumhurbaşkanı Pezeshkian ise İran’ın yaptırımlara Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Anlaşması’ndan çekilerek karşılık vermeyeceğini belirterek, ismi açıklanmayan güçlerin “bölgeyi ateşe vermek için yüzeysel bir bahane” aradığını söyledi.
/AFP/
