2015 yılında nükleer anlaşma kapsamında kaldırılan BM yaptırımları, “E3” Avrupa grubunun (İngiltere, Fransa ve Almanya) Tahran’ın yükümlülüklerini yerine getirmediğini iddia etmesinin ardından bugün tekrar yürürlüğe girecek.
Yaptırımlar neyi hedefliyor?
Yaptırımlar, İran’ın nükleer programına veya balistik füzelerinin geliştirilmesine doğrudan veya dolaylı olarak katkıda bulunan şirketleri, kuruluşları ve bireyleri hedef alıyor.
Gerekli ekipman, uzmanlık veya fonun sağlanmaması yaptırımların gerekçesi sayılacak.
Ekonominin büyük bir kısmı etkilenecek
Yeniden yürürlüğe girecek yaptırımlar arasında konvansiyonel silahlara ambargo konulması ve İran’a her türlü silah satışının veya transferinin yasaklanması da yer alıyor.
Nükleer ve balistik programa ilişkin parça ve teknolojilerin ithalatı, ihracatı veya transferi yasaklanacak.
Nükleer programla bağlantılı İranlı kişilere veya gruplara ait yurt dışındaki tüzel kişilerin varlıkları dondurulacak.
Yasaklı nükleer faaliyetlere katıldığı belirlenen kişilerin BM üyesi ülkelere seyahat etmeleri yasaklanabilir.
BM üye ülkelerinin, İran’ın nükleer veya balistik programlarına yardımcı olabilecek bankacılık ve finansal olanaklara erişim kısıtlaması gelecek.
Yaptırım rejimini ihlal eden herkesin dünya çapındaki varlıkları dondurulabilir.
AB’nin ayrıca kendi yaptırımları var
Avrupa Birliği’nin küresel yaptırımların yanı sıra ayrı ayrı yaptırımları da yeniden uygulamaya koyması mümkün.
Amaçları sadece nükleer faaliyetleri engellemek değil, aynı zamanda Tahran’ı uymaya zorlamak için mali sıkıntıya sokmak amacıyla İran ekonomisine darbe vurmak.
Batılı ülkeler, İran’ın nükleer silah edinmesinden korkuyor. Tahran ise bunu şiddetle reddederken, sivil amaçlar için nükleer program geliştirme hakkını savunuyor.
ABD Başkan Donald Trump’ın ilk döneminde nükleer anlaşmadan çekilmesinin ardından, diğer ülkelerin İran petrolünü satın almasını dahil olmak üzere kendi yaptırımlarını uygulamaya başladı.
‘Snapback’ nasıl etki ediyor?
Yaptırım veya kısıtlamaların hızlı bir şekilde yeniden uygulanması yani “Snapback” süreci için BM kararlarını yeniden devreye sokuyor. Ancak bunların pratikte uygulanabilmesi için BM üye devletlerinin yasalarını uyumlu hale getirmek üzere güncellemeleri gerekiyor.
Yaptırımlar nasıl uygulanıyor?
BM Güvenlik Konseyi kararları ve bunlara bağlı yaptırımlar bağlayıcıdır; ancak düzenli olarak ihlal edilmektedir.
Asıl soru, “snapback” tetiklemesini yasadışı gören Çin ve Rusya gibi ülkelerin, bu karara uymamaya karar verip vermeyeceğidir.
Çin’in de aralarında bulunduğu bazı ülkeler, ABD yaptırımlarına rağmen İran’la ticaret yapmaya devam etti.
Avrupalı güçler, Rusya’nın yaptırımlara uymayacağını öngörüyor ancak İran’dan önemli miktarda petrol ithal eden Çin’in nasıl tepki vereceği konusunda belirsizlik yaşıyor.
Sorbonne Üniversitesi’ne bağlı Uluslararası İran Araştırmaları Enstitüsü’nde yardımcı araştırmacı olan Clement Therme, “Yaptırımları aşmanın bir siyasi maliyeti var, ancak aynı zamanda finansal ve ekonomik bir maliyeti de var çünkü finansal işlemler daha pahalı hale geliyor” dedi.
Bu durumdan en çok etkilenecek işletmelerden biri de nakliye şirketleri olacak.
Therme, “BM yaptırımlarının başlaması durumunda muhtemelen tam bir abluka görmeyeceğiz, bunun yerine maliyetlerin artacağını göreceğiz” diyor.
/AFP/
