Bulgaristan, perşembe günü yeni yıla girerken euroyu resmen benimseyerek önemli bir dönüm noktasına ulaştı. Balkan ülkesi, AB’ye katılımından yaklaşık 20 yıl sonra bu adımı atarken, gelişme hem sevinç hem de kaygıyla karşılandı.
Gece yarısı itibarıyla Bulgaristan, yüzyıllardır ülkenin sembollerinden biri olan ve “aslan” anlamına gelen levden vazgeçti. Bulgar euro paralarının görselleri merkez bankasının binasına yansıtıldı.
Avrupa Merkez Bankası Başkanı Christine Lagarde, “Bulgaristan’ı euro ailesinde içtenlikle karşılıyorum” diyerek euroyu “ortak değerlerin ve kolektif gücün güçlü bir sembolü,” olarak nitelendirdi.
Gece yarısından kısa bir süre sonra bir ATM’den 100 euro çeken 43 yaşındaki Dimitar, “Harika! Çalışıyor!” diye bağırdı.
6,4 milyon nüfuslu ülkede ardı ardına gelen hükümetler euroya geçişi savundu. Amaç; AB’nin en yoksul üyesi olan Bulgaristan’ın ekonomisini güçlendirmek, Batı ile bağları pekiştirmek ve Rusya’nın zararlı etkisine karşı korunmak.
Ancak Bulgar toplumu bu geçiş konusunda uzun süredir bölünmüş durumda. Pek çok kişi euroya geçişin fiyatları artıracağından ve ülkeyi sarsan siyasi istikrarsızlığı derinleştireceğinden endişe ediyor.
Cumhurbaşkanı Rumen Radev, gece yarısından kısa süre önce yayınlanan konuşmasında, binlerce kişinin sıfırın altındaki soğukta Sofya’da yeni yılı kutladığı sırada, euroya geçişi Bulgaristan’ın AB entegrasyonunda “son adım” olarak selamladı.
Ancak Radev, euroya geçiş konusunda referandum yapılmamış olmasından duyduğu üzüntüyü de dile getirdi.
“Bu red, siyasi sınıf ile halk arasındaki derin uçurumun dramatik belirtilerinden biriydi ve ülke genelindeki kitlesel gösterilerle de doğrulandı,” dedi.
Aralık ortasında yolsuzluk karşıtı protestolar muhafazakâr liderliğindeki hükümeti devirmiş, ülke beş yıl içinde sekizinci seçimine hazırlanırken enflasyon endişeleri daha da artmıştı.
Şehrin en büyük pazarlarından birinde tezgâhlarda, 18’inci yüzyıldan bu yana kullanılan ve başlangıçta Fransız frangına eşit değerde olan lev ile euro cinsinden çift fiyat etiketleri yer aldı. Yiyeceklerden yılbaşı malzemelerine kadar her şey iki para birimiyle listelendi.
Emekli Vlad, “Avrupa’nın tamamı euroyla idare etti, biz de ederiz,” dedi.
‘Bu bir aidiyet işareti’
Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, çarşamba günü yaptığı açıklamada, Bulgaristan’ın euro bölgesine katılımını vatandaşlar için “önemli bir dönüm noktası” olarak tanımladı.
“Bu adım seyahati ve yurtdışında yaşamayı kolaylaştıracak, piyasalarda şeffaflığı ve rekabeti artıracak ve ticareti kolaylaştıracak,” dedi.
Merkez Bankası Başkanı Dimitar Radev ise euronun “sadece bir para biriminden çok daha fazlasını, bir aidiyet işaretini” simgelediğini söyledi.
Buna karşın, son Eurobarometre anketine göre Bulgarların yüzde 49’u euroya geçişe karşı.
Görevden ayrılan Başbakan Rosen Jelyazkov, geçiş öncesinde kamuoyunu yatıştırmaya çalışarak “vatandaşların ve işletmelerin hoşgörü ve anlayışına güvendiğini” söyledi.
Ayrıca, 2007’de AB’ye katılan Karadeniz ülkesinde enflasyonun euroya geçişle bağlantılı olmadığını savundu. Ancak Bulgarların enflasyon endişeleri temelsiz değil.
Ulusal İstatistik Enstitüsü’ne göre gıda fiyatları kasım ayında yıllık bazda yüzde 5 arttı; bu oran euro bölgesi ortalamasının iki katından fazla.
33 yaşındaki pastane sahibi Turgut İsmail, “Maalesef fiyatlar artık levle olanlara karşılık gelmiyor,” diyerek fiyatların şimdiden yükselmeye başladığını söyledi.
‘Zamanı değil’
2025’te ağırlıklı olarak aşırı sağcı ve milliyetçi partilerin öncülük ettiği euro karşıtı protesto kampanyası, toplumun önemli bir kesimindeki olumsuz euro algısını besledi ve fiyat artışı korkularını körükledi.
Bazı kişiler, özellikle de esnaf, euroya erişimde zorluk yaşadıklarını; dükkân sahipleri, sipariş ettikleri euro başlangıç paketlerini henüz alamadıklarını söylüyor.
64 yaşındaki ekonomist Stephane, “Zamanı değil,” diyerek şikâyet etti. “Dün İtalya, İspanya ve Almanya’nın rakamlarına baktım: borçları çok büyük. Sonunda bu yükü biz taşıyacağız.”
Piyasa Ekonomisi Enstitüsü’nde Kıdemli Araştırmacı Petar Ganev ise Euronews’e yaptığı açıklamada, “Asıl etki uzun vadede ortaya çıkacak. Para birimine ve satın alma gücüne duyulan güveni, yabancı yatırımcıların ve Bulgar borcunu alanların güvenini artıracak; ayrıca farklı sektörlerde ülkeye yatırım yapanları da etkileyecek,” dedi.
Euroya geçiş, Bulgaristan’ın kredi notunu da etkileyebilir.
Ganev, “Kredi derecelendirme kuruluşları, para kurulu sistemi nedeniyle notumuzdan kırpıyor,” diye ekledi.
Bulgaristan’ın yeni euro paralarında neler var?
Sofya’nın seçtiği motifler daha önce lev üzerinde de yer alıyordu. Bunlar arasında, Bulgar devletinin kuruluşunun ilk yıllarında, 8’inci yüzyılın başlarında yapılmış olan Madara Süvarisi kaya kabartması bulunuyor. Bu motif 1, 2, 5, 10, 20 ve 50 sentlik euro madeni paralarda yer alıyor.
Aslanı alt eden bir şövalyeyi betimleyen bu eser, Bulgaristan’ın kuzeydoğusundaki Madara köyü yakınlarında bir kayaya oyulmuş durumda ve 1979’dan bu yana UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer alıyor.
1 euroluk madeni parada, 9’uncu ve 10’uncu yüzyıllarda yaşamış, Rila Manastırı’nın kurucusu kabul edilen Bulgaristan’ın koruyucu azizi Aziz İvan (John of Rila) bulunuyor. Aziz İvan’ın, Bulgaristan’ın ilk münzevisi olduğu ve dağlarda, yüzyıllık bir ağacın kovuğunda yaşadığına inanılıyor.
2 euroluk madeni parada ise 18’inci yüzyılda Aynaroz Dağı’ndaki Ortodoks manastırında yaşamış keşiş Paisiy Hilendarski yer alıyor. Paisiy, Bulgar ulusal uyanışının temel eserlerinden birini kaleme almıştı.
Madeni paranın kenarında “Tanrı Bulgaristan’ı korusun” yazısı bulunuyor.
Euro ilk olarak 1 Ocak 2002’de 12 ülkede dolaşıma girdi. Adriyatik ülkesi Hırvatistan, 2023’te euroya geçen son ülke olmuştu.
Bulgaristan’ın katılımıyla euro kullanan Avrupalıların sayısı 350 milyonun üzerine çıkacak.
/Euronews/
