🔴Di dîroka kurdan de, têkiliyên di navbera mîr, beg û dewletê de her tim xwedî taybetmendiyên balkêş bûne. Yek ji van taybetmendiyan jî “ceribandina xulaman” û dostaniyên ku bi îxanetan diqedin e. Çîroka Sêvdîn Begê Hezroyî, di destpêka salên 1900’î de diqewime û wekî mînakeke herî dijwar a îxaneta dostanî û bêbextiya li hemberî rûmeta malbatî di bîra gel de maye.
Sêvdîn Beg, li qezaya Hezroyê begê herêmê bû. Dostaniyeke wî ya nêz bi Waliyê Amedê yê wê demê, Reşîd Paşa re hebû. Walî gelek caran diçû mêvaniya Sêvdîn Beg û li qonaxa wî wek dostekî dihat pêşwazîkirin. Lê belê, di bin vê dostaniyê de armanceke qirêj hebû. Sêvdîn Beg du jin anîbûn; jina wî ya yekem (ya mezin) ji ber zewaca duyem li hemberî wî bi kîn û neyartî tevdigeriya. Waliyê Amedê yê ku çavê wî li jina Sêvdîn Beg bû, vê sarbûna di navbera jin û mêr de ji bo xwe wekî firsendekê dît.
Ji bo ku Walî bigihîje armanca xwe ya qirêj, biryara “fermana” Sêvdîn Beg derxist. Dema Sêvdîn Beg bi vê yekê hesiya, di serî de bawer nekir; çimkî di hişê wî de “dostekî” nedikarî fermana dostê xwe der bixe.
Sêvdîn Beg ji bo ku vê pirsgirêkê bi rêyên aştiyane û bi navbeynkariya mezinan çareser bike, ket nava liv û tevgerê. Pêşî çû gundê Husênikê (Qulî) yê li ser Licê û bû mêvanê Hecî Keyayê Husênikî. Piştre bi hev re çûn gundê Xincisê yê Licê, cem Mihemed Axayê Xincisî. Lê belê, Mihemed Axa diyar kir ku ev kar ji hêza wî der e û divê ew serî li Mîrê Licê bixin.
Dema gihîştin qonaxa Mîrê Licê, dîwaneke qerebalix hebû. Piştî belavbûna dîwanê, Sêvdîn Beg û hevalên wî rewş ji Mîr re ragihandin. Mîrê Licê bi Sêvdîn Beg re kete rê da ku biçin Amedê û bi Walî re biaxivin. Lê belê, ev hewl bi karesatekê bi dawî bû: Walî, Sêvdîn Beg da girtin û mîna Îsa Pêxamber ew çarmix kir.
Dema agahiya çarmixkirina Sêvdîn Beg gihîşt Hezroyê, jina wî ya piçûk rastiya îxaneta jina mezin û planên Walî ji kurê Sêvdîn Beg, Eladîn re vegot. Eladînê ciwan, ji bo tolhildana bavê xwe demançeya xwe di çîzmeya xwe de veşart û berê xwe da Amedê.
Li cihê ku bavê wî lê hatibû çarmixkirin, Eladîn bi wêrekiyeke mezin Waliyê Amedê kuşt. Di dema revê de, bi alîkariya jinên Amedî yên ku ew di bin şalên (çarşefên) xwe de veşartin, ji destê leşkeran xilas bû.
Dema Eladîn vegeriya malê, wî biryareke dijwar da:
1. Dayika xwe ya ku bi Walî re hevkarî kiribû û bûbû sedema kuştina bavê wî, bi guleyekê kuşt.
2. Çû cem damariya xwe (jina bavê ya piçûk), serê xwe danî ser pêsîra wê û got: “Ji îro pê ve dayika min tu yî.”
Ev serpêhatiya Sêvdîn Beg û kurê wî Eladîn, nîşan dide ku îxanet her çiqas ji cihên nêz ve were jî, di encamê de rûmet û edalet bi destê ciwanên wêrek tê parastin. Ev çîrok di dîroka civakî ya Kurdan de wekî rûpeleke reş a îxaneta desthilatdaran û rûpeleke spî ya dilsoziyê cihê xwe girtiye.
Dersa Mezin: Ceribandina Xulaman
Ji bilî vê serpêhatiya trajîk, çîrokeke din a Sêvdîn Beg heye ku wateya hevaltiyê bi rengekî sembolîk rave dike. Sêvdîn Beg ji bo ceribandina du xulamên Hecî Sadila Begê Licî, wan tîne qonaxa xwe û her yekî dixe odeyekê.
• Gava ji yê mezin dipirse “Hevalê te çawa ye?”, xulam dibêje: “Hevalê min Se ye (Kûçik e).”
• Gava ji yê biçûk dipirse, ew jî dibêje: “Hevalê min Ker e.”
Sêvdîn Beg ferman dide ku ji bo yê ku ji hevalê xwe re gotiye “se”, hestî bêne dayîn; ji bo yê ku gotiye “ker” jî, ka bê dayîn. Piştre hevsar û singû di stûyê wan de dike û wan dişîne. Ev mînak nîşan dide ku yê nirx nede hevalê xwe û wî neparêze, ew bixwe jî layîqî nirxekî mirovî nîn e.
Çîroka Sêvdîn Beg û Eladîn nîşanî me dide ku di navbera hevaltiya dirust û îxanetê de xeteke zirav heye. Di hevaltiya rast de, berjewendî û firotin nîn e. Mirovekî ku bi hevalê xwe re ne rast be û ne dilsoz be, di dawiyê de para wî yan wekî di çîrokê de “ka û hestî” ye, yan jî şermezariya dîrokê ye. Ev serpêhatî, her çiqas di serê sedsala 20’an de qewimîbe jî, îro jî ji bo têkiliyên mirovî wekî dersên zêrîn li ber destê me ye
Mordem Zel
