ABD Başkanı Donald Trump, İsrail ile birlikte İran’a saldırarak başlattığı savaşta hedeflerine ulaşamadığı için öfkesini NATO’dan mı çıkarıyor?
Yoksa ilk başkanlığı döneminde NATO’nun “köhneleştiğini” öne süren ve ABD’yi ittifaktan ayrılmanın eşiğine getiren Trump, son günlerde müttefiklerini hedef alarak tırmandırdığı İran krizini, 77 yıllık savunma ittifakına sırt çevirmek için bir bahane olarak mı kullanmak istiyor?
Trump’ın, İran savaşına “Bu bizim savaşımız değil” dedikleri için “korkaklıkla” suçladığı Avrupalı müttefikleri bu sorulara yanıt arıyor.
Trump’ın İngiliz gazetesi The Telgraph’a ABD’nin NATO’dan ayrılmasını ciddi bir şekilde değerlendirdiğini söylemesi, transatlantik ilişkilerde yaşanan krizin ciddiyetini bir kez daha gözler önüne serdi.
Dünyanın en güçlü savunma ittifakı olarak nitelendirilen NATO’yu “her daim kağıttan kaplan olarak gördüğünü” söyleyerek aşağılayan Trump’ın, “Bu arada Putin de bunu biliyor” diyerek, Rusya’yı en önemli tehdit olarak sınıflandıran Avrupa başkentlerinde şok etkisi yaratmak istediği çok açık.
Peki Trump ani bir kararla NATO’dan çekilebilir mi?
ABD’nin ani bir kararla NATO’dan çekilmesi mümkün görünmüyor.
ABD Kongresi’nde iki yıl önce, önceki başkan Joe Biden’ın döneminde kabul edilen bir düzenleme, Trump’ın bu yönde atacağı adımı zorlaştırıyor.
Zira bu düzenlemeye göre Trump, ABD’nin NATO’dan çekilmesini sağlamak için Senato’nun üçte ikisinin desteğini almak zorunda.
Dolayısıyla Başkan Trump istese keyfi bir kararla ABD’nin NATO’dan ayrılmasını sağlayamıyor. Bu yöndeki bir karar için ABD Kongresi’nde gerekli desteği bulmasının zor olacağı belirtiliyor.
Ancak Trump, NATO’yu işlemeyen bir ittifak haline getirebilir. Zaten Avrupalı müttefikler bir süredir bu nedenle savunma ve güvenlik alanındaki işbirliklerini güçlendirmeye ve NATO’yu “Avrupa’nın savunma ittifakına” dönüştürmeye çabalıyor.
ABD’nin eski NATO büyükelçisi: En büyük kriz
ABD’nin NATO nezdindeki eski büyükelçisi Ivo Daalder, transatlantik ilişkilerde tırmanan gerilim üzerine Avrupalılara dikkat çekici uyarılarda bulundu.
Daalder, kaleme aldığı yazıda, Donald Trump’ın NATO’ya karşı uzun süredir devam eden düşmanlığının, ittifakın sadece bütünlüğünü değil, temelini de tehdit ettiğini kaydetti.
Trump’ın Avrupalı müttefiklerine “Kendiniz için savaşmayı öğrenmeye başlayın, ABD artık size yardım etmeyecek, tıpkı sizin bize yardım etmediğiniz gibi” dediğine dikkat çeken Daaler, yaşanan gerilimi “NATO’da şimdiye kadar yaşanan en büyük kriz” olarak nitelendirdi.
Geçmişte de NATO’da krizler yaşandığını, ancak önceki krizlerin politika farklılıklarıyla ilgili olduğunu belirten ABD’nin eski NATO büyükelçisi, bu sefer krizin doğrudan NATO’nun temelini ve varlık nedenini oluşturan kolektif savunma konusunda yaşandığına işaret etti.
Emekli diplomat Ivo Daalder, yazısını Avrupa hükümetlerine yaptığı şu uyarı ile bitirdi: Trump’ın Amerikası artık savaş zamanında sizler için güvenilir bir müttefik olamaz.”
Tamam mı devam mı?
Transatlantik ilişkilerde sert rüzgarlar esiyor. Trump önce Avrupalı müttefiklerini baypas ederek Ukrayna savaşını sona erdirmek için Rusya ile yürüttüğü müzakerelerden dışladı. Ardından NATO üyesi Danimarka’nın özerk bölgesi Grönland’ı ilhak etme tehdidinde bulundu.
NATO’da görevli Avrupalı bir diplomat, AFP haber ajansına, “Durum gün geçtikçe daha da ciddi bir hal alıyor” dedi.
İran krizi diğerleri gibi aşılsa bile, ABD’de Trump yönetimde olduğu müddetçe benzer yeni krizler yaşanacağına kesin gözüyle bakılıyor.
Düşünce kuruluşu Atlantik Konseyi uzmanı John Deni, Trump’ın görevde olacağı önümüzdeki üç yılın, lunaparktaki hızlı trenlerde olduğu gibi, ani inişli çıkışlı anlar ve gerilimlerle geçeceği öngörüsünü dile getiriyor.
Karamsarlar, transatlantik ilişkilerde artık aşılmaz bir uçurumun açıldığını söylerken, iyimser olanlar NATO’nun bu krizi de aşacağına inanıyor.
Avrupalılar soğukkanlı kalmaya çabalıyor
NATO’nun dağılmasını önlemeye odaklanan Avrupa hükümetleri, ittifakın önemini koruduğunu belirterek soğukkanlı kalmaya çabalıyor.
Trump’ın hedefindeki İngiltere Başbakanı Keir Starmer, “NATO bizi onlarca yıldır güvende tuttu ve biz NATO’ya tamamen bağlıyız” açıklamasını yapmakla birlikte, ABD’nin baskılarına boyun eğmeyeceklerini, “Bu bizim savaşımız değil, bu çatışmaya sürüklenmeyeceğiz, bizim ulusal çıkarımıza değil” açıklamasını yineleyerek dile getirdi.
Trump’ın tehditleri için de “gürültü” diyen ve “ne olursa olsun ülkesinin çıkarları doğrultusunda hareket edeceğini” söyleyen Starmer, ayrıca “Savunma, güvenlik ve ekonomik geleceğimiz için Avrupa ile daha yakın ilişkiler içinde olmamız gerekiyor.” diyerek, ABD ile derinleşen kriz nedeniyle İngiltere’nin Avrupa ile ilişkilerini daha da derinleştireceği mesajını verdi.
Fransa Savunma Bakan Yardımcısı Alice Rufo ise Trump’ı zikretmemekle birlikte, NATO’nun “Avrupa-Atlantik bölgesindeki toprakların güvenliğiyle ilgili bir askeri ittifak” olduğunu söyledi, “Amacı, uluslararası hukuka aykırı olarak Hürmüz Boğazı’nda bir operasyon yürütmek değildir” dedi.
Polonya Savunma Bakanı Wladyslaw Kosiniak-Kamysz da Trump’ın öfkesinden arınmasını umduğunu söyledi.
Polonyalı bakan, “Bugün ABD Başkanı’nı çevreleyen tüm bu duygusal atmosferin ortasında, bir an olsun sükûnetin hakim olmasını umuyorum, Ve neden? ABD olmadan NATO olmaz” diye konuştu.
/Kaynak: Deutsche Welle/
