İnsanlığın şans oyunlarına tutkusu binlerce yıl öncesine dayanıyor. Ancak yeni kanıtlar, olasılık hesaplarıyla olan ilişkimizin uzmanların tahmin ettiğinden çok daha eskiye gittiğini gösteriyor.
Hakemli bilimsel dergi American Antiquity’de yayımlanan araştırmaya göre, 12 bin yıl önce bugünkü ABD-Büyük Ovalar’ın batısında yaşayan Buzul Çağı avcı toplayıcıları, zar ve benzeri olasılık araçlarıyla oyunlar oynuyordu.
Bu bulgu, zarın kökenini Avrupa, Afrika ve Asya’daki Tunç Çağı toplumlarında bulunan benzer eserlerden tam 6 bin yıl daha geriye çekiyor. Üstelik bu oyunları en çok oynayanların profili, tahmin edilenden çok farklı.
‘Eski Dünya’ odaklı tarih anlayışı sarsılıyor
Onlarca yıldır arkeologlar, insanın olasılık ve rastlantısallık kavramlarını ilk kez yaklaşık 5 bin 500 yıl önce keşfettiğini varsayıyordu. Bu teori, Orta Doğu, Hindistan ve Asya genelinde bulunan çok yüzlü zarlara dayanıyordu.
Ancak Kolorado Eyalet Üniversitesi’nden arkeolog Robert Madden ve ekibi, bu zaman çizelgesinin ciddi bir revizyona ihtiyacı olduğunu ortaya koydu.
Araştırmacılar, 1907 yılında yayımlanan ve yerli halklara ait zar setlerini inceleyen kapsamlı bir çalışmayı modern yöntemlerle yeniden ele aldı. Kuzey Amerika genelindeki 57 farklı bölgeden toplanan 600’den fazla parça üzerinde yapılan sistematik analizler, bu nesnelerin “oyun parçası” olduklarını tescilledi.
Popular Science‘a konuşan Madden, “Eksik olan kanıt değil, baktığımız şeyin ne olduğunu anlamamızı sağlayacak kıta çapında bir standarttı” diyerek sürecin önemini vurguladı.
Kemikten yapılan olasılık araçları
Wyoming, New Mexico ve Kolorado’da bulunan ve günümüzden 12 bin 800 ila 12 bin 200 yıl öncesine tarihlenen bu ilk zarlar, bugünkü küp formundan oldukça farklıydı.
Küçük kemiklerden oyulmuş, “ikili zar” (binary lot) denilen düz ve iki yüzlü araçlar kullanılıyordu. Her bir yüzey, zemine atıldığında sonucun net bir şekilde anlaşılabilmesi için özel işaretler veya boyalarla modifiye edilmişti.
Araştırmacılar, bu nesnelerin kemik işlemenin tesadüfi yan ürünleri olmadığını, rastgele sonuçlar üretmek için bilinçli ve amaçlı bir şekilde tasarlandığını belirtiyor.
Kadınların rolü
Arkeologlar, bu şans oyunlarının sadece vakit geçirmek için oynanmadığını, Geç Pleistosen dönemindeki yerli kültürler için hayati bir sosyal teknoloji olduğunu savunuyor.
Buna göre, şans oyunları o dönemde farklı gruplardan insanların bir araya gelmesini, mal ve bilgi değişimi yapmasını, ittifaklar kurmasını ve belirsizliği yönetmesini sağlayan kurala dayalı, tarafsız alanlar oluşturuyordu.
Araştırmanın en dikkat çekici bulgularından biri ise oyuncuların kimliğiyle ilgili. Tarihsel kayıtlar ve etnografik analizler incelendiğinde, bu oyunların bugün sanılanın aksine erkek egemen bir alan olmadığı görülüyor.
Belgelenen 131 oyun kaydının yüzde 81’inde oyunun sadece kadınlar tarafından oynandığı, yüzde 12’sinde her iki cinsiyetin yer aldığı, erkeklerin tek başına oynadığı oranının ise sadece yüzde 7 olduğu saptandı.
/euronews/
