DİYARBAKIR – Şeyh Said ve Dava Arkadaşları Derneği, 13 Şubat 1925’te başlayan ayaklanmanın 101. yıl dönümü vesilesiyle bir basın açıklaması yaptı. Açıklamada, tarihi hakikatlerin gün yüzüne çıkması için devlet arşivlerinin tam kapasiteyle açılması ve Şeyh Said ile arkadaşlarının mezar yerlerinin açıklanması talep edildi.
“1925 Olayları Tarihin Kırılma Noktasıdır”
Dernek tarafından yapılan açıklamada, 13 Şubat 1925’te Piran’da başlayan ve Şeyh Said ile 47 arkadaşının 29 Haziran 1925’te idam edilmesiyle sonuçlanan sürecin, Türkiye Cumhuriyeti tarihinin en önemli kırılma noktalarından biri olduğu vurgulandı. Olayların devlet-toplum ilişkileri, merkezileşme politikaları ve hukuk uygulamaları bağlamında çok katmanlı bir yapıya sahip olduğu belirtildi.
Arşivler İçin Şeffaflık Talebi
Aradan geçen bir asra rağmen tartışmaların sürdüğüne dikkat çekilen metinde, sürecin sağlıklı değerlendirilebilmesi için şu somut adımların atılması istendi:
- Yargı kayıtları ve ifade tutanaklarının araştırmacılara açılması,
- TBMM arşivleri ve ilgili tüm resmi belgelerin şeffaflıkla paylaşılması,
- İnkar ve asimilasyon politikalarına son verilerek bilimsel erişim ilkelerinin uygulanması.
”Mezar Yerlerinin Tespiti İnsani Bir Gerekliliktir”
Açıklamanın en dikkat çekici kısımlarından birini ise mezar yeri tartışmaları oluşturdu. Dernek, Şeyh Said ve dava arkadaşlarının mezar yerlerinin tespit edilerek kamuoyuyla paylaşılmasını “insani ve vicdani bir sorumluluk” olarak nitelendirdi.
”Türkiye’nin kendi tarihiyle yüzleşmesi, demokratik olgunluk ve toplumsal barışın temel gerekliliğidir. Mezar yerlerinin açıklanması, ortak bir gelecek inşası yolunda atılacak kıymetli bir adımdır.”
“Mücadelemiz Sürecek”
Açıklama, geçmişin nesnel ve akademik bir yaklaşımla ele alınmasının toplumsal diyalog açısından hayati önem taşıdığı belirtilerek, “Hak, hukuk ve adalet mücadelemiz devam edecektir” ifadeleriyle son buldu.
Basın açıklaması metninin tamamı:
BASINA VE KAMUOYUNA
13 Şubat 2026
Bundan tam 101 yıl önce, 13 Şubat 1925 tarihinde Piran’da başlayan hadise neticesinde Şeyh Said ve dava arkadaşları tutuklanmış; devam eden yargılama süreci sonucunda 29 Haziran 1925 tarihinde idam edilmişlerdir.
1925 yılında yaşanan bu olaylar, Türkiye Cumhuriyeti tarihinin en önemli kırılma noktalarından biri olarak kabul edilmektedir. Bu süreç; devlet-toplum ilişkileri, merkezileşme politikaları, etnik kimlik tartışmaları ve hukuk uygulamaları bağlamında tarih yazımında farklı perspektiflerle ele alınmıştır. Olayların nedenleri, gelişimi ve sonuçları üzerine yapılan akademik çalışmalar, dönemin çok katmanlı siyasal ve toplumsal yapısını açıkça ortaya koymaktadır.
Arşivlerin Açılması ve Şeffaflık Çağrısı
Aradan geçen bir asra rağmen 1925 hadisesi; tarihsel, sosyolojik ve siyasal açılardan tartışılmaya devam etmektedir. İmha, inkar ve asimilasyon politikaları maalesef günümüzde de sürdürülmektedir. Sürecin sağlıklı ve bütüncül bir biçimde değerlendirilebilmesi için;
- Arşiv belgeleri ve ifade tutanakları,
- Yargı kayıtları,
- TBMM arşivleri başta olmak üzere, ilgili tüm resmî belgelerin tarihçilere, hukukçulara ve araştırmacılara tam kapasiteyle açılması büyük önem arz etmektedir.
Şeffaflık ve bilimsel erişim ilkeleri doğrultusunda atılacak bu adım, tarihsel hakikatin gün yüzüne çıkmasına ve akademik çalışmaların derinleşmesine hizmet edecektir.
Toplumsal Barış ve Yüzleşme
Türkiye’nin kendi tarihiyle yüzleşmesi ve geçmişteki olayları çok boyutlu bir perspektifle değerlendirmesi, demokratik olgunluk ve toplumsal barışın temel gerekliliğidir. Toplumsal hafızanın güçlendirilmesi ve karşılıklı anlayışın geliştirilmesi amacıyla, “helalleşme” ve “yüzleşme” süreçlerinin tarihsel bir sorumluluk olduğu kanaatindeyiz.
İnsani Bir Talep: Mezar Yerlerinin Tespiti
Ayrıca, Şeyh Said ve dava arkadaşlarının mezar yerlerinin tespit edilerek kamuoyu ile paylaşılması talebimizi yineliyoruz. Bu talebin karşılanması, hem insani ve vicdani değerlerin bir gereği hem de toplumsal barış ve ortak bir gelecek inşası yolunda atılacak kıymetli bir adımdır.
Geçmişin nesnel, çoğulcu ve akademik bir yaklaşımla ele alınması; tarih bilincinin gelişmesi, toplumsal diyalog ve demokratik kültürün kökleşmesi açısından hayati önem taşımaktadır. Hak, hukuk ve adalet mücadelemiz devam edecektir.
Kamuoyuna saygıyla duyurulur.
Şeyh Said ve Dava Arkadaşları Derneği
