🔴 Slovenya halkı, parlamentodan onay alan ötanazi uygulamasının hayata geçirilip geçirilmeyeceğine karar vermek üzere sandık başına gidiyor.
Bu küçük Avrupa Birliği (AB) ülkesinde halk, parlamentodan geçen ötanazi uygulamasına ilişkin son sözü söyleyecek.
2024’te düzenlenen referandumda seçmenlerin destek vermesinin ardından Temmuz 2025’te yasalaşan düzenleme, bilinci açık olan hastalara, acılarının dayanılmaz olması ve tüm tedavi seçeneklerinin tükenmiş olması halinde yardımlı ölüm hakkı tanıyor.
Ancak muhafazakâr muhalefetin desteklediği bir sivil girişim, yasanın uygulanıp uygulanmayacağı konusunda yeniden referanduma gidilmesini talep etmiş ve bunun için gereken 40 bin imzaya ulaşmıştı.
Dayanılmaz acılarla karşı karşıya olan ve iyileşme umudu bulunmayan kimi hastalar yasanın gereksiz acıları dindireceğini savunuyor. Düzenlemeye karşı çıkanlar ise hastaların ölümüne yardımcı olmak yerine, toplumun onlara bakması gerektiği görüşünde.
Yardımlı ölüm uygulamasına itiraz edenler ayrıca uygulamanın insanlık dışı olduğunu ve Slovenya’nın insan hayatının dokunulmazlığını düzenleyen anayasasını ihlal ettiğini savunuyor.
Peki, düzenlemeyi halihazıra hayata geçiren ya da gündeme alan diğer Avrupa ülkelerinde durum ne?
Öncü AB ülkeleri: Hollanda, Lüksemburg, Belçika
Hollanda’da ötanazi, 2002’den bu yana sıkı kurallar çerçevesinde uygulanıyor. Bir doktorun ve bağımsız bir uzmanın hastanın dindirilemez acılar çektiğini ve iyileşme umudunun bulunmadığını teyit etmesi şartı aranıyor.
Ötanazi hakkı ülkede 2023’te 12 yaş altı çocukları da kapsayacak biçimde genişletildi.
Uygulamanın Avrupa’daki öncülerinden olan Belçika ise 2014 yılında ölümcül bir hastalığı bulunan her yaştan çocuğun ötanazi talep etmesine imkan veren düzenlemeyi hayata geçiren ilk ülke oldu.
Lüksemburg da 2009’da ötanaziyi ve yardımlı ölümü yasa dışı bir uygulama olmaktan çıkardı.
Avrupalılar “yardımlı ölüm” için İsviçre’ye gidiyor
İsviçre’de ötanazi uygulaması yasak olsa da ülkede İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana yardımlı ölüme izin veriliyor; mevcut ceza kanunu, bunun teşvik edilmesini veya buna yardım edilmesini yalnızca “bencil saiklerle” yapıldığı durumlarda yasaklıyor. Tıbbi etik kurallarının geçerli olduğu süreçte hastalara dernekler destek veriyor. Pek çok Avrupalı, yardımlı ölüm için bu ülkeye gidiyor.
Yardımlı ölüm uygulaması bir hekimin doğrudan katılımını gerektirmediğinden İsviçre’de aktif ötanaziye göre daha az tartışmalı.
İsviçre’nin komşusu Avusturya’da da ciddi ve ölümcül bir hastalığı bulunanlar için yardımlı ölüm hakkı 2021 yılında yasallaştırıldı.
İspanya’daki katı koşullar
İspanya’da da 2021’de ötanazi ve tıbbi destekli ölüme olanak tanıyan düzenleme kabul edildi. Ne var ki uygulamaya ancak katı koşullarla izin veriliyor. Başvurucunun karar alma yetilerinin ve bilincinin yerinde olması, başvurunun yazılı yapılması, daha sonra teyit edilmesi ve bir değerlendirme komitesi tarafından onaylanması gerekiyor.
Portekiz’de ise Mayıs 2023’te ötanazinin yasa dışı olmaktan çıkarılmasına yönelik karar alındı. Ancak Anayasa Mahkemesi’ne takılan parlamento kararı henüz yürürlüğe girmedi.
İtalya’da düzenleme Meloni’ye takıldı
İtalya’da da yardımlı ölüme yönelik düzenleme için adım atılmış olsa da Katolik kimliğin baskın olduğu ülkede durum belirsizliğini koruyor.
Eylül 2019’da Anayasa Mahkemesi, bir hastanın yardımlı ölüme erişebilmesi ve yardım eden kişinin cezai yaptırımla karşılaşmaması için gerekli koşulları belirledi.
Ancak İtalyan parlamentosu gerekli yasayı henüz çıkarmadığı için bunun pratikte uygulanması hâlâ zor.
Bu nedenle ötanazi yanlısı bir dernek, bölgesel düzenlemelerin kabul edilmesi için baskı yaptı ve geçen Şubat ayında Toskana, süreci hızlandırıp basitleştiren ilk bölge oldu.
Ancak Başbakan Giorgia Meloni’nin sağcı koalisyon hükümeti, merkez solun kalesi Toskana’nın düzenlemesine itiraz ediyor.
Birleşik Krallık: Yavaş ilerleyen süreç
Birleşik Krallık’ta Haziran 2025’te gerçekleşirilen oylamada milletvekilleri, tedavisi olmayan bir hastalıktan muzdarip olan yetişkinlerin ölümcül maddeler kullanmasına izin verilmesinine yönelik düzenlemeyi onayladı.
Söz konusu metin şu anda parlamentonun üst kanadı olan Lordlar Kamarası’nda inceleniyor. Yasanın onaylanması halinde dahi, İngiltere ve Galler’de hayata geçirilmesinin yıllar sürebileceği belirtiliyor.
İskoç parlamentosu ise Mayıs ayında yardımlı ölümü yasallaştıran yasa tasarısının ilk oylamasını kabul etti, ancak yasalaşması için parlamentodaki diğer aşamaları da geçmesi gerekiyor.
Fransa’da Macron destekliyor
Fransa’da Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un desteklediği ve ciddi, tedavisi olmayan bir hastalığı bulunan yetişkinleri kapsayan düzenleme metni, Haziran 2024’te parlamentonun feshi nedeniyle askıya alınmıştı.
Daha sonra bu metin bir milletvekili tarafından yasa tasarısına dönüştürüldü ve bir sonraki aşamaya taşındı.
Mayıs sonunda parlamentonun alt kanadı olan Ulusal Meclis’te yapılan ilk oylamada kabul edilen tasarı, Ocak 2026’da Senato’da görüşülecek ve ardından Şubat ayında tekrar Ulusal Meclis’e dönecek.
Macron, parlamentoda bir tıkanıklık olması halinde referandum ihtimalini de gündeme getirmişti.
/Kaynak: Deutsche Welle/
