🔴Kaveh Madani’ye verilen Stockholm Su Ödülü, su kaynaklarının sürdürülebilir kullanımı ve korunmasına yapılan olağanüstü katkıları onurlandırıyor.
Devrim sonrası Tahran’da büyüyen Kaveh Madani, doğduğu andan itibaren su kıtlığına ve savaşın yıprattığı altyapıya maruz kaldı.
Bu yüzden, henüz 44 yaşındayken Stockholm Su Ödülü (kaynak İngilizce) – “Suyun Nobel’i” olarak bilinen bu saygın ödül – ile onurlandırılması adeta kader gibi görünüyor.
Ödülün bugüne kadarki en genç sahibi olmasına rağmen Madani’nin kariyeri uzun ve dolambaçlı oldu. Avrupa’daki saygın akademik kariyerinden vazgeçip ülkesine dönerek İran Çevre Bakanlığı’nda bakan yardımcısı olarak görev aldı, ancak kısa süre sonra devlet düşmanı ilan edilerek sürgüne zorlandı.
Bir zamanlar “su teröristi” olarak damgalanan Madani, bugün Birleşmiş Milletler Üniversitesi Su, Çevre ve Sağlık Enstitüsü’nün (UNU-INWEH) direktörlüğünü yürütüyor; “BM’nin su konusundaki düşünce kuruluşu” olarak anılan bu kurum aracılığıyla uzmanlığını dünyanın dört bir yanındaki hükümetlerle paylaşıyor.
Madani, ödülün 35 yıllık tarihinde bu ödüle layık görülen ilk BM yetkilisi ve ilk eski siyasetçi.
“Su iflası”: Küresel su sistemlerindeki sistemik başarısızlıkları açığa çıkarmak
Kişisel hikayesinin ötesinde, Madani’nin küresel su bilimine en önemli katkısı, yaygın olarak kullanılan “su krizi” ifadesi yerine ortaya attığı “su iflası” kavramı olabilir.
Onun argümanı ince ama önemli: kriz, üstesinden gelinebilecek geçici bir sarsıntıya işaret eder. İflas ise buna karşılık sistemik bir çöküş halidir ve muhtemelen geri dönüşü olmayan bir eşiği ifade eder.
Ocak 2026’da yayımlanan çığır açıcı bir BM raporunda, çok sayıda nehir havzası ve yeraltı su rezervuarının tarihsel koşullarına geri dönme kapasitesini yitirdiğini belirterek, gezegenin artık küresel su iflası çağına girdiğini ilan etti.
“Su teröristi” damgasından “Suyun Nobel’i”ne
Ancak Madani, İran’daki sistemik başarısızlıkları eleştirdiği için başını derde soktu.
Ülkedeki suyun kötü yönetimi, uluslararası yaptırımlar karşısında su yoğun tarım ürünleri ulusal güvenlik için vazgeçilmez görülürken, siyasi açıdan son derece hassas bir konu.
Madani’nin çevre savunuculuğu, 2018’de İranlı çevre uzmanlarına yönelik İslam Devrim Muhafızları Ordusunun (IRGC) baskı dalgasına hedef olmasına yol açtı.
Devlet yanlısı medya, su ve çevre projelerini yabancı istihbarat için örtü olarak kullanmakla suçlayarak onu “su teröristi” ve “biyoterörist” ilan etti.
Madani aynı yıl hükümet görevinden istifa etmeye ve ülkeyi terk etmeye zorlandı. Meslektaşı, doğa korumacı Kavous Seyed-Emami ise şüpheli koşullar altında gözaltında hayatını kaybetti.
Onun uyarılarını görmezden gelen İran, bu yılın başlarında su kesintilerine ve yeni protesto dalgalarına yol açan ve giderek derinleşen bir su kriziyle hâlâ karşı karşıya. İran’a karşı savaşın başlaması ise, kirleticilerin su yollarına sızması ve bölge genelindeki tuzdan arındırma altyapısının tehdit altına girmesiyle felaketi daha da ağırlaştırıyor.
“Dünyanın en çok takip edilen su bilim insanı”
Neredeyse bir milyon sosyal medya takipçisiyle Madani’nin sesi dünyanın dört bir yanında görmezden gelinmiyor.
Belgeseller, viral dijital kampanyalar ve anlaşılır bir anlatı dili kullanarak karmaşık hidrolojik verileri, genç iklim aktivistlerinden oluşan bir kuşağı harekete geçiren içeriklere dönüştürdü.
Sıradan insanların da çözümün parçası olması gerektiğine dair bu inanç, bilimsel yaklaşımını da şekillendiriyor. Çoğu su yönetimi modeli, çiftçilerin, hükümetlerin ve yatırımcıların en adil sonucu bulmak için işbirliği yapacağını varsayıyor; ancak Madani, uygulamada bunun nadiren böyle işlediğini savunuyor.
Örneğin bir çiftçi, komşusunun su kullanımını azaltacağından emin değilse, kendi tüketimini kısmak için bir teşviği kalmıyor. İkisi de ihtiyaçlarından fazlasını alıyor ve ortak kaynak çöküyor.
Madani, oyun teorisini – bir Reuters röportajında tanımladığı gibi “işbirliği ve çatışmanın matematiğini” – su yönetişimine uygulayarak hazırladığı modellerle bu gerçeği hesaba katıyor ve gerçek hayattaki su anlaşmazlıklarında yol arayan karar vericiler için çok daha kullanışlı araçlar sunuyor.
Bir BM yetkilisi olarak Madani, suyu barışın, güvenliğin ve sürdürülebilirliğin omurgası olarak gördüğü için, suyun küresel iklim müzakerelerinde merkezi bir sütun haline gelmesi için en üst düzeyde lobi yapıyor.
/euronews/
