🔴Di çiyayên bilind ên Mûşê de, li nav gundên ku bi sibeha mijgirtî û êvarên sor re dijîn, li gundê Qizilxaçê — ku îro bi navê tirkî Yamaç tê zanîn — jiyan di navbera bîhna nêrgizan û sarbûna zinaran de diherikî. Lê li wir, çîrokek hebû ku ne mîna nêrgizan bîhnxweş, lê mîna zinaran sar û hişk bû. Ev çîrok wekî newalekê di bin erdê de diherike: Peyva evînê ya ku di nav xwîn û şermê de hate windakirin, lê bi deng û stranê her tim zindî ma.
Ev çîrok, çîroka Mûso û Stiya Mamê ye.
Mûso xortekî wisa bû ku gava di nav gund de dimeşiya, erd di bin lingên wî de dilerizî. Bejn û baleke wî ya wisa hebû ku çavên keçan li ser wî diman. Lê Mûso bêtirî her kesî ji xwe hez dikir. Di civatan de tim bi mêranî, bi “fort” û bi gotinên giran diaxivî. Wî xwe mîna şêrê çiyan didît; kesî nedizanî ku di bin wê bejna bilind de, dilekî ku li ber bayê tirsê biheje veşartiye.
Dema ku li civatan mêr li hev diciviyan, dengê wî di nav wan de bilind dibû. Wî bi gotinên xwe xwe dida nîşandan; xwerazîbûna xwe wekî kirasê li ser milan daqurtandibû. Rêwîtiya wî û qehremaniyên ku wî bi xwe ji bo xwe afirandibûn, navê wî di nav gund û herêmê de belav kiribû. Di çavên gelek keçan de Mûso ne tenê xortek bû; ew xewna xortaniyê bû.
Lê li heman axê û di heman hewayê de, stêrkeke din jî dişewitî: Stiya.
Li aliyê din, keça Mamê hebû: Stiya. Ji ber bedewiya wê ya ku dişibiya sibeha bi xunav, jê re digotin “Stiya Mamê, Gurciya Mûşê”. Bavê wê Mamê, zilamekî xwedî giranî û xwedî çar bira bû. Stiya, ne tenê keça malekê, rûmeta eşîreke mezin bû. Çavên wê mîna ava newalên Mûşê zelal, rûyê wê mîna tavê piştî baranê bû.
Navê Mamê bi rêz û hêsanî diherikî. Ji ber vê yekê kesî jê re nedigut tenê Stiya; ew bû “Stiya Mamê”. Navê bavê wê wekî siwarekî li ser navê wê rûniştibû. Lê nav ne tenê ji ber bavê wê, ji ber bedewiya wê jî bû. Dengbêj dibêjin: Di nav gund û herêmê de tu keçek bi qasî wê bedew nebû. Çavên wê wekî avên sar ên newalan bûn ku roj di wan de diqewime. Rûyê wê wekî rojê bû ku di nav baranê de ronî dibe; hem germ bû hem jî nazik. Mirovan jê re digot: “Stiya Mamê, Gurciya Mûşê.” Ew gotin ne tenê şiroveya bedewiyê bû, ew wekî stranekê di nav devê mirovan de digeriya.
Rojekê, li kolanekî teng, li rêyên kevn ên ku bi kevir û xweliyê hatibûn raxistin, çavên Mûso û Stiya li hev ketin. Ev çavketin ne weke yên din bû. Dem rawestiya. Dengên gund winda bûn. Tiştê ku ma, tenê çav bûn — û di nav wan de gotinên ku bê gotin hatin gotin. Di heman demê de, ne tenê çav, lê dil jî li hev ketin. Evîn wek tovekî bi erdê germ ket; hê şîn nebibû, lê diyar bû ku dê şîn bibe.
Di nav xortanî û keçaniyê de, bi gotinên hêsan lê bi hêviyên giran, wan soz da hev. Sozên wan ne li ser kaxezê hatin nivîsandin, li ser dilên wan hatin xêzkirin. Wan xeyal kir ku rojekê li ber çavên mirovan dê bi hev re bimeşin û malekê ava bikin ku tê de dengê zarokan bê bihîstin.
Lê li ser rêya wan ne tenê xewn, edet jî hebûn.
Dema ku evîn ji sînorên veşartî derket û gihîşt guhên malbata Stiya, Mamê — bavê wê — li hember vê evînê bû dîwar. Li ser wan xakan, evîn ne azad bû. Bavê Stiya bi dengekî wekî birûskê got:
“Keça min nabe para biyanan. Ew para pismamê xwe Hesen e. Edet wisa ye, qanûn wisa ye.”
Dinya li ber çavên Stiya reş bû. Di navbera dilê wê û soza bavê wê de çemê xwînê diherikî. Li gor edetên herêmê, dema ku pismam hebe, dotmam nayê dayîn. Soza bav, şertê malbatê û edeta kevn wekî zencîrên giran li ser milên Stiya rûniştin. Di nav wan şertan de, dilê keçikê cih nedît.
Di vê demê de, navê Hesen — pismam — wekî siyeke reş ket nav evîna wan. Hesen ne dijmin bû, lê ew nîşana edetê bû; nîşana vê rastiyê ku li vê erdê carinan şert ji dil girîngtir tê dîtin.
Stiya û Mûso di nav vê tengasiyê de çareyek dîtin ku bi xwîna dilê wan hatibû nivîsandin. Wan soz da hev: Roja ku Stiya dê bi zorê bibe bûk, Mûso dê were, wê bigire û bi hev re birevin. Ev bû rêya wan a dawî — rêyek ku bi şevê re hevaltî dikir, ji ber ku roj ji wan re ne heval bû.
Roj hat. Dengê def û zirneya bûkê di gund de belav bû. Jin bi kincên rengîn hatin cem hev, mêran bi gotinên xwe şahî kirin. Lê di bin wê şahiyê de, dilê Stiya wekî kevirê sar bû.
Şev hat — û bi şevê re Mûso. Ew şeva ku li ser her gundî wekî şîneke reş hat, roja dawetê bû. Stiya bi kincên bûkê, Mûso bi çek û soza xwe… Wî soza xwe bi cih anî. Ew hat, Stiya girt û bi hev re reviyan. Di bin ronahiya hîvê de, di nav çiyayên bêdeng de, wan xeyal kir ku azadî li pêşiya wan e.
Lê ev şev ne şeva rizgariyê bû.
Di nîvê şevê de, her duyan berê xwe da çiyayên bilind. Lê xewna wan kurt bû. Dengê lîlandinê guherî dengê fîşekan. Malbata Stiya bi çek û bi hêrsa “namûsê” ketin pey wan. Çiyayên ku berê şahidê evînê bûn, niha şahidê şopandinê bûn. Di nav newalekê de, ew girtin.
Di wê dema ku şert, tirs û mirin li ber çavan rawestiyan, Mûso di nav bêçariyê de hilweşiya. Tirs bi evînê re şer kir — û tirs serket. Wî Stiya li wir hişt. Ew reviya, lê dilê wê li wir ma.
Malbata Stiya bi navê namûsê, bi navê şert û edetên kevn biryara xwe da. Li ber rûniştina rojê, Stiya kuştin. Dengê wê li newalê rawestiya; dengê keçekê ku tenê dixwest evînê bijî. Û berî ku bimre got:
“Gidî mere mere lo Mûso mere… Tu yî carek, ducar, sê car li ser milên rastê li min vegere, gidî ji nava milê Stiya Mamê mîna çem û kanî xwîn jê dere… Lo lo malmîrato, tu yê tifinga modalî deyne, rexte bavê oxir xêr be lo dîsa here…” Lê tirs û xofê guh kerr kiribû û Mûso sewt nebihîst…….
Evîn bi xwînê hate birîn. Erd sor bû, hêvî bû sî. Çiyayên Mûşê bêdeng bûn.
Lê çîrok li wir bi dawî nebû.
Dayika Stiya bi dilê şikestî û çavên ku her tim şil mabûn, vê çîrokê bi stran got. Dengê wê ne tenê deng bû; ew bû girîna dilê dayikekê ku keça xwe ji dest dabû. Di her bêje û her lawikê de xwîn û xem hebû. Strana wê wekî newalekê di nav herêmê de belav bû.
Dengbêjan li civat û şahiyan ev qese sitrandin. Her kesê ku ew dibihîst, hinekî ji xwe tê de didît. Di salên 1970’yî de, Mahmut Kızıl jî ev stran strand û li Stenbolê li ser plakê tomar kir, da ku dengê Stiya bi demê re winda nebe.
Strana “Mûso Mere” ne tenê çîroka du dilan, lê qîmetekî xemgîn bû ji bo hemû wan evînên ku li ber şert, edet û berjewendiyên mirovan şikestin. Di her dengê wê de hêviyeke şikestî heye; di her lawikê de pirseke bêbersiv heye: Ger evîn azad nebe, ma ew dikare bijî?
Îro jî dema ku ev stran tê gotin, di nav dengê wê de newala wê şevê tê bihîstin. Çavên Stiya dîsa vedibin û gavên Mûso di tarîtiyê de winda dibin.
Çiyayên Mûşê hîn jî şahid in: Evîn bê azadî, her tim bi xemê diqede.
Nîşe: Min vê çîrokê di sala 1998’an de ji devê Mahmut Kızıl nivîsand.
