Haberinizi; Grok/ChatGPT gibi ücretsiz AI’ler aracılığıyla, web aramaları ve arşiv kaynaklarından, dünyada ilgilendiğiniz konuda, farklı dillerde, özellikle olayın geçtiği yerel dillerde yayınlanmış sayısız haberden, makaleden derleyebilirsiniz…
Muhalif Medyanın El Kılavuzu: Yapay Zeka ile Haber Yapma Rehberi (BETA)
Merhaba yoksul muhalif medya aktivistleri!
Bağımsız bir haber sitesi, fanzin ya da sosyal medya hesabı mı yönetiyorsunuz?
Ana akım medya, Reuters gibi pahalı kaynaklara para döküyor, ama sizde bütçe ve yeterli çalışan yok mu? Sorun değil!
Bu kılavuz; cebinizde beş kuruş olmadan, yapay zekayı kullanarak, kopyala yapıştır haberciliğinden kurtulmanız, derin, muhalif haberler derlemeniz için.
Amacımız, haftada en az 1-2 sağlam haberle ana akımın sansürünü delmek.
Hadi başlayalım!
Neden Bu Rehber?
Sıfır Bütçe: Haberinizi; Grok/ChatGPT gibi ücretsiz AI’ler aracılığıyla, web aramaları ve arşiv kaynaklarından, dünyada ilgilendiğiniz konuda, farklı dillerde, özellikle olayın geçtiği yerel dillerde yayınlanmış sayısız haberden, makaleden derleyebilirsiniz.
Seçenek zenginliği: AI kullanırken dünyadaki bütün dillerden kendi görüş açınıza uygun yayınları temel alabilir, diğerlerini eleyebilirsiniz.
Yalınlık: Teknoloji bilmenize gerek yok. Ama ne istediğinizi bilmek çok önemli. AI, ne istediğini bilen için, harika bir yardımcıdır.
Riskler: AI bazen yanlış bilgi verebilir (buna “halüsinasyon” diyoruz). Algoritmaları genel olarak refleks yanıtlar için “büyük ortalama bir ansiklopedi” bilgisiyle donatılmıştır. Ama siz nasıl soru soracağınızı anladıysanız, sunduğu bilgiler spesifikleşmeye, niteliği artmaya başlar.
Bu rehber, 4 basit adımdan oluşuyor.
- Ne yazacaksın? Konuya karar ver ve AI’a hafıza dökümü yaptır.
Mesela, bir halk hareketi mi, yolsuzluk skandalı mı? Emek, ekoloji veya emperyalizmle ilgili mi?
Sonra, AI’a hedefini (haber) konuyu net, genel, yuvarlak ifadelerden kaçınarak yaz ve ilk adımda bu konuda genel bir hafıza dökümü talep et.
Örnek promptlar:
- “8 Eylül’de Fransa’da halk, gençler, hayatı durdurdu, bu konuya odaklanmak istiyorum. Lütfen hemen yanıt verme, promptlarımın bitmesini bekle.”
Çünkü göreceksiniz YZ algoritmaları “çok sabırsızdır,” leb demeden leblebiyi anladığını sanabilir. Kendinizi zaman kaybına karşı garantiye almanız gerekir.
- “8 Eylül Fransa halk hareketi ile ilgili tüm özgürlükçü yayınlardan detaylı olay dökümü hazırla, tarih ve yerleri vurgula.”
- “Eylemin sebeplerini tarihsel ve güncel bağlamla açıkla, kaynakları ve linklerini ver.”
d. “Eylemi organize eden tüm grupları ve liderlerini ayrıntılı listele, yayın referanslarını ekle.”
e. “Bütün araştırmayı kapsamlı, yalnızca Fransızca ve İngilizce özgürlükçü sol ve liberal sol yayınlardan derle, listelerken yayınların niteliklerini not düş. - “Her bulguya uygun alıntı ve link ekle, doğrulanabilir şekilde sun.”
AI, size çok kısa zamanda geniş bir döküm sunacak. Siz de bu dökümü okuyarak meselenin “hafızasına ve temel çerçevesine” hızla hakim olacaksınız.
Eksik kaldığını düşünüyorsanız; “neyi eksik buldunuz, ne yönde tamamlanmasını istiyorsunuz,” hemen yeni bir prompt yazıp, eksiği tamamlatın.
Bu döngüyü siz tatmin olana kadar sürdürebilirsiniz. Yorulmaz, yılmaz, küsmez!
Burada bir tek ticari bir hileyi hatırlatmak isterim.
Bu tekrarlar başladığında bir nokta gelir ki birden karşınıza: “Kotanız doldu… yükseltin/paralı modele geçin” anlamında bir ibare çıkar. Bu durumda siz hemen karşınızdaki yazı alanına yeni bir prompt yazıp, “böyle bir ibare ile karşılaştığınızı ne yapmanız gerektiğini” sorarsanız, aynı sayfada daha alt bir versiyonda devam edeceği yanıtını alırsınız.
Böyle bir alicenaplığı yoksa, seçeneğiniz çok, markayı değiştirin.
- Haberi planla: Kurguyu oluştur.
Yapay zeka algoritmaları bu aşamada genellikle size bir kılavuz akış önerir. Ama bu sizi yanıltmasın. Önerdiği kılavuz sizin dünya görüşünüzle, perspektifinizle örtüşmeyebilir.
Bu durumda yine çok anlaşılır, çok yalın, çok net ifadelerle ve maddelendirerek yeni direktiflerinizi yazın.
- a. Haberin başlığı konusunda zihninizde bir fikir oluştuysa ilk direktif bunu yazın.
Prompt Örneği: “Haber başlığı önerilerini 5 maddede sun, net ve vurucu olsun.”
- b. Haberin genel üslubu nasıl olacak, burada eğer elinizde iyi bir örnek varsa o haberden bir iki paragraf örnek pasaj yazı alanına yapıştırır ve metnin bu örnekteki üsluba, dile uygun olması direktifini verirseniz, hemen başarıyla taklit edecektir.
Prompt Örneği: “Örnek pasajın üslubunu taklit eden 1 paragraf haber giriş metni oluştur.”
- c. Haberin girişi için -yaptığı dökümden ilhamla- hangi argümanları içerecek bunları da madde madde gene yalın net özetlemelisiniz/talep etmelisiniz.
Prompt Örneği: “Haber girişinde kullanılacak ana argümanları 3-5 maddede listele.”
- d. Artık bir yazı akış taslağı talep (prompt/direktif) edebilirsiniz.
Prompt Örneği: “Yazı akış taslağını ara başlıklarla ve her başlık altına bir paragraf özet ekleyerek oluştur.”
- İlk akış taslağı üzerinde çalışmak
İlk akış taslağını size gene saniyeler içinde yazıp verecektir ve size her metin sunduğunda, bu metni yazarken, sizin hangi direktiflerinize nasıl uyduğuna dair kısa bir rapor verecek, metni genişletmeye yönelik olarak da öneriler yapacaktır.
- a. Akış taslağını incelerken ara başlıklar sizin zihninizdeki kurgu akışına uygun mu kararlar vermelisiniz. Deneyimli bir haberciyseniz kendiniz yaparsınız, değilse aşağıdaki prompt gerekli olacaktır.
Prompt Örneği: “Ara başlıkların kurguyla uyumunu kontrol et ve eksikleri listele.”
- b. Yine bu alt bölümlerde içeriği zenginleştirecek alıntılar neler olacak ya da ne tür yayınlar kaynak olarak kullanılacak ve bu yayınlar hangi dillerde olacak, sorularına çok gene net direktifler yazmalısınız.
Prompt Örneği: “Alt bölümlerde kullanılacak alıntıları ve kaynakları listele, dil ve yayın türünü belirt. […] dillerdeki yayınları tercih et. […] içerikve nitelikteki yayınları öncele.”
- c. Dolayısı ile ilk akış taslağı üzerinde bunları yapıp, bir dizi prompt yazdıktan sonra akış taslağını ikinci versiyonunu talep edebilirsiniz. Zaten o size de sorabilir şimdi “taslağı yeniden yazayım mı” diye.
Prompt Örneği: “İlk taslağı ve eklediğim son promptları göz önünde bulundurarak ikinci versiyonu oluştur.”
- d. İkinci versiyonda da aslında yukarıda yaptıklarınızı tekrar edeceksiniz. Çünkü ilk anda aklınıza gelmeyen bir direktif ikinci versiyonu okurken aklınıza gelecek bu da bir üçüncü versiyon talebi için yeni direktifler listesine eklenecek. Prompt Örneği: “Eksik kalan direktifleri ekleyerek üçüncü versiyon için öneri hazırla.”
Algoritmik Sorunlar
Bu aşama önemli çünkü henüz yapay zeka algoritmaları bu tür çalışmalara yeterince uyumlu değiller. Bir LLM (genel zeka modeli) olarak tasarlandılar. Çünkü bu, en ticari form. Umarım ve dilerim ki “yazarlar, haberciler, araştırmacılar” için bir SLM modeli de yoldadır.
Aslında bu çalışma gazetecilerin bütün senaryo yazarlarının iyi bildiği bir süreçtir. Örneğin senaryo yazarları bizim burada akış dediğimizde tretman derler ve bir tretmanın onlarca versiyonunu yazabilirler sonra da senaryoya geçerler.
İstisnai zekalar dışında bu sıralamayı bozan sabırsızlık edip, bir sonraki aşamaya hızlı geçmeye çalışanlar kendi işlerini çok dolambaçlı yollara sokabilirler.
Ama yapay zeka ile çalışırken bu bambaşka ek problemlerle karşılaşmanıza sebep olur. Çünkü yapay zeka henüz muhakeme yeteneği olarak bu tür çalışmalara yeni alışıyor ve öğreniyor.
Siz disiplinli davranmazsanız onun da kafası çok kolay karışabilir ve veriminden kaybedebilir.
- İlk haber taslağını yazdır
Haber akış taslakları aşamasında yeterlilik duygusuna ulaştığınızda haber metninin ilk taslağını talep edebilirsiniz.
Şimdi tıpkı akış metnine yaptığınız gibi haberin ilk tam taslağını incelemeniz kendi perspektifinizden yeterliliğini ölçmeniz gerekir.
- Burada sıklıkla karşılaşacağınız algoritmik problem, yapay zekanın metni ansiklopedikleştirme ve didaktikleştirme eğilimidir. Bu nedenle tercihen ilk taslak yazma talebiniz aşamasında, bu iki algoritmik probleme karşı uyaran direktifler yazmalısınız. Prompt Örneği: “İlk taslakta ansiklopedik/didaktik üslubu terket,hikaye anlatıcı üslubunu koru.”
- Bu aşama yine dil ve üslup kontrolünün önem kazandığı bir aşamadır.
Prompt Örneği: “Dil ve üslup kontrolü yap, yerel kullanım ve doğal anlatımı sürdür.”
- Farklı dillerdeki alıntıların aktarılması yanlarına tercümelerin yazılması ve bu alıntıların ihtiyaca uygun tatmin edici olması önemli bir kontrol basamağıdır.
Prompt Örneği: “Alıntıları yerel kullanıma uygun çeviriyle ekle, doğrulanabilir olmasını sağla.”
- Yapay zeka onlarca dil biliyor ama bu dillerin ruhunu yerel kullanımlarını öğreniyor. Dolayısıyla bu türden çok hatalar yapabilir. Ama bunun yanı sıra sizin aklınıza gelmeyen ya da kelime dağarcığınız da olmayan çok parlak isim tamlamaları sıfatlar kavramlar da önerebilir. Yani iş dönüp dolaşıp sizde bitiyor.
Prompt Örneği: “Eksik kavramları, isimleri ve sıfatları öner, uygun bağlamda ekle.”
- Burada da tekrarlardan çekinmeyin. Metnin tamamı üzerinden bir kenara not aldığınız bütün sorunları yine çok net ifadelerle direktifler olarak yazın ve redaksiyon talep edin. Prompt Örneği: “Tespit edilen sorunları listeledim bu doğrultuda yeniden yaz.”
- Genellikle üç, dört turda istediğiniz noktaya ulaşacaksınız. Ama burada yine bugünkü koşullarda dikkat etmeniz gereken algoritmik problemlerden biri; buna “Cash hafıza” problemi de diyebiliriz, diyelim üçüncü turda, birinci turdaki çok beğendiğiniz iki bölüm metnini özetleyivermesidir. Fikri takip/muhakeme yeteneğini kaybettiği anlar olabilir. Bunun nedeni çoğunlukla sizin yöntemsel hatalarınızdır.
Prompt Örneği: “Hafıza sorununu önleyecek şekilde tüm bölümleri yeniden derle ve kayıpsız sun.”
Önemli teknik Not
Kılavuzun tümünde anlattığım işlemler dikkat ederseniz hep, bir Word dökümanından yapay zekaya, ya da yapay zekanın metin alanından Word dökümanına kopyala-yapıştır işlemleridir.
Bir metni/haberi üretirken bunu, bir çok kez, iki yönde de yapmak zorunda kalırsınız.
Her iki zeminde de (YZ metin alanı veya Word dökümanı) üretilen metinler farklı kod alt yapısıyla BİÇİMLENDİRİLMİŞ metinlerdir. Ve bu biçim anlam açısından önemlidir.
Ancak siz taşıma işlemi sırasında bir zeminde kopyaladığınız metnin diğer zemine yapıştırdığınızda bütün biçiminin bozulduğunu göreceksiniz. Bunun nedeni programların CODE farkıdır.
Bunu aşmanın basit bir yolu var!
Word’den veya YZ’den kopyaladığınız metni diğer zemine yapıştırmadan önce ‘TextEdit’ programında bir sayfa açıp (rich text format/rtf) önce bu sayfaya yapıştırmanız (artık CODE değişti); sonra da hiçbir başka müdahale yapmaksızın aynı metni kopyalayıp öteki zemine yapıştırmanız. Böylece taşıma sırasında hiçbir BİÇİM bozulması olmadığını göreceksiniz.
Ve etik tavsiye
Böyle bir çalışmayı yaptığınızda mutlaka yararlandığınız yapay zeka markasının adını ve versiyonunu yazın. Bunu imza kısmında yaparsanız daha da doğru olur. Bu uyarının telif hakları açısından bir önemi yok ya da markaların da böyle bir beklentisi yok. Bunun tamamiyle bizlerin sadakat gösterdiği etik bir mesele olarak ele alınması gerekir, bence. Yani zaman içinde “yapay zeka kullanma etiği” diyebileceğimiz bir alan da oluşacak.
