“Vahşet devam ediyor”
Güvenlik güçlerinin göstericilere karşı gerçek mermi kullanmasıyla şiddetlenen operasyonlar sırasında “çocuklar dahil binlerce kişinin öldüğünü” söyleyen Türk, barışçıl göstericilerin sokaklarda, yerleşim bölgelerinde ve üniversitelerde öldürüldüğüne, morglarda başlarında ve göğüslerinde ölümcül yaralar bulunan yüzlerce ceset olduğu yönünde de bilgiler olduğuna dikkat çekti.
İdam endişesi
“Güvenlik güçlerinin birçok şehirde toplu tutuklamalar yaptığına, hatta yaralıları hastanelere kadar takip ettiğine ve avukatları, insan hakları savunucularını, aktivistleri ve sıradan sivilleri gözaltına aldığına dair işaretler aldık” diyen BM İnsan Hakları Komiseri Türk, sporcular, aktörler, film endüstrisinden kişiler ve kafe sahiplerine de protestoları desteklemek suçlamasıyla ceza davalarının açıldığını kaydetti.
Yargı makamlarının bu hafta “gözaltına alınanlar için hoşgörü gösterilmeyeceğini” açıklamasını “ürkütücü bir gelişme” olarak nitelendiren Volker Türk, dünyada en çok idam cezasının infaz edildiği İran’ın protestolarda gözaltına alınanların idam edilip edilmeyeceği konusunda çelişkili açıklamalar yaptığını belirterek “Bu beni derinden endişelendiriyor” dedi.
“İranlı yetkililer, protestocuları ‘terörist’, ‘devlet düşmanı’ ve ‘yabancı ajan’ olarak nitelendirerek itibarsızlaştırmaya çalıştılar” sözlerini kaydeden Türk, İran’daki protestoları “İran halkının değişim için yürekten yaptığı çağrıların uzun bir serisinin en sonuncusu” olarak tanımladı.
İran’daki korkutucu tırmanıştan tek bir çıkış yolu bulunduğunu ifade eden Volker Türk, “tüm İranlıların insan hakları temelinde yürütülecek diyaloğun” önemine vurgu yaptı, özellikle kadınların, kızların, gençlerin, etnik ve dini azınlıkların İran’ın geleceğini şekillendirmeye katılımlarına izin verilmesi gerektiğini söyledi.
İran rejimine yedi maddelik yol haritası
“İran’daki siyasi liderliğe yedi mesajım var” diyen ve bu mesajların aynı zamanda İran’daki krize bir çözüm zemini sağlayacak bir yol haritası olarak kaleme alındığını aktaran Volker Türk, çağrılarını şöyle sıraladı:
- İranlı yetkililer, acımasız represyona son vermeli. Orantısız cezalar geri alınmalı, duruşmasız yargılama son bulmalı.
- İranlı yetkililer tarafından keyfi olarak gözaltına alınan herkes derhal serbest bırakılmalı.
- İdam cezasına tam bir moratoryum uygulanmalı.
- İnternet ve iletişim kesintisi sona erdirilmeli.
- Geçmişteki insan hakları ihlalleri için uzun süredir devam eden cezasızlık, İran’da hoşnutsuzluk ve gerilimi körüklüyor. Bu nedenle hükümet, uluslararası standartlara uygun olarak tüm insan hakları ihlalleri hakkında bağımsız soruşturmalar başlatmalı.
- İran makamları, toplumsal güveni yeniden inşa etmek için reformlar başlatmalı.
- İran ayrıca uluslararası insan hakları ekosistemi ile angajmana girmeli, BM örgütleriyle işbirliği yapmalı, ülkeye tam erişime izin vermeli.
Trump’a üstü kapalı uyarı: Tehditler zarar vericidir
Bu arada BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk, ismini vermemekle birlikte İran’ı askeri müdahale ile tehdit eden ABD Başkanı Donald Trump’ı da uyardı.
Uluslararası topluma, İran’a uygulanan yaptırımların İran halkının insan hakları üzerindeki etkisini ele almak için “acil adımlar atma” çağrısı yapan Volker Türk, sözlerini şöyle tamamladı:
“Saldırgan söylem ve tehditler zarar vericidir. İnsan hakları ihlalleriyle ilgili hesap verilebilirlik, İran’ın içinden veya dışından gelen askeri güçle sağlanamaz. Bölgedeki gerilimleri azaltmak zorunludur. İnsan hakları, zorlu sorunlar ve sıkıntılı süreçlerde yol almak için gerekli bir araçtır, kimseye karşı araçsallaştırılacak bir silah değildir.”
