Di dîroka şaristaniyê de, porê hûnandî yan jî “kezî”, ne tenê şêwazekî xemlandina por e; ew xêzeke kûr e ku raborî, çand, nasname û rûmeta kolektîf a gelan bi hev ve girêdide. Di nav civaka Kurd de, kezî zimanekî bêdeng e ku çîrokên bereketê, êşên giran û serhildanên dîrokî di nav tayên xwe de vedişêre. Lê belê, îro ev sembola pîroz li Rojavayê Kurdistanê bi êrîşeke hovane ya çeteyên HTŞ’ê re rû bi rû maye.
Kezî Wekî Yadîgara Çandî Ye
Ji serdemên Neolîtîk û mîtolojiya Mezopotamyayê ve, kezî nîşana hêz û jiyana nû ye. Di çanda Kurdî de, hejmara keziyan (wekî Çilkezî) statuya civakî ya jinê diyar dikir. Dema ku şîn diket malekê, jinan wekî nîşana qutkirina têkiliya bi bedewiya jiyanê re, “kezîyên xwe jê dikirin”. Ev kiryar, di cewherê xwe de daxuyandina êşeke kûr û protestoyeke li hemberî qederê bû.
Hovîtî û Îmhaya Sembolîk
Bûyera ku li Rojavayê Kurdistanê qewimî -jêkirina keziyên şervaneke jin ji aliyê çeteyên HTŞ’ê ve û nîşandana wan wekî “trofeya şer”- ne tenê êrîşeke li ser kesayetê ye, êrîşeke rasterast li ser bîreweriya dîrokî ya civakê ye.
Di zanistên civakî û psîkolojiya şer de, ev kiryar wekî “Tundûtûjiya Sembolîk” tê pênasekirin. Armancên vê hovîtiyê bi awayekî zanistî wiha têne rêzkirin:
Hilweşandina Nasnameyê: Bi jêkirina keziyan, êrîşker hewl dide “îradeya azad” û nasnameya jinê tune bike. Ev hewildanek e ku jina şervan ji sembola lehengiyê bixe rewşeke “mexdûriyetê”.
Fetihkirina Bedena Jinê: Di hişmendiya paşverû û baviksalar de, destdirêjiya li ser porê jinê wekî “serkeftina li ser rûmetê” tê dîtin. Ev yek, nîşaneya herî eşkere ya şerê li dijî azadiya jinê ye.
Şerê Psîkolojîk: Nîşandana keziyan wekî serfirazî, peyameke tirsê ye ku ji bo şikandina moralê civakê û hêzên berxwedêr tê bikaranîn.
Kezî Mîrateya Dayîkan e, Nayê Şikandin
Her çend komên radîkal bi rêbazên hovane hewl bidin sembolên çandî û rûmeta jinê bikin amûrê tirsê, dîrok nîşan dide ku ev kiryar her tim dibin sedema geşbûna kîna li dijî zilmê. Jêkirina keziyên şervanekê, di wijdana mirovahiyê de ne wekî “serkeftin”, lê wekî “sûcekî li dijî mirovahiyê” û nîşaneya hilweşîna exlaqî ya êrîşkeran tê tomarkirin.
Kezî, mîrateya dayikan e û tu kêr an şûr nikare wê bîreweriya ku di nav wan tayên hûnandî de veşartiye ji holê rake. Îro her keziyeke jêkirî, vediguhere ala berxwedanê û sînorên hovîtiyê li ber çavên cîhanê radixe ber çavan.
