🔴Di nav xezîneya muzîka Dersîmê û çanda Kurdî de, hin stran hene ku tenê bi melodiyên xwe nayên naskirin; ew di heman demê de bîra civakî û birînên kûr ên dîrokê ne. Strana ku em hemû bi navê “Oy Fadîkê” nas dikin, yek ji wan berheman e. Lê belê, li pişt vê melodiyê, çîrokeke li ser “bûkên zarok”, dizîna kedê û bîranînên Hozan Ehmed (Ozan Ahmet Sarıgül) hene.
Çavkaniya Stranê û Hozan Ehmed
Bi salan e ev stran ji aliyê gelek hunermendên navdar ve tê gotin, lê xwediyê wê yê rastîn hunermendê ji gundê Aşkirega (Kocakaya) Pulemoriya Dersîmê, Hozan Ehmed (Ahmet Sarıgül) e. Agahiyên herî zelal ên derbarê vê stranê de, ji hevpeyvîna ku lêkolîner Nuray Canerik di sala 2008’an de bi Hozan Ehmed re kiriye, derdikevin holê. Hozan Ehmed di vê hevpeyvînê de bi dilşewatî behsa çîroka “Fadîkê” dike û tîne ziman ku keda wî hatiye windakirin.
Çîroka Du Fadîmeyan: Ji Rastiyê Ber Bi Hunerê Ve
Strana “Ax Fadîkê” ne tenê xeyalek e; ew li ser bingeha du çîrokên rastîn hatiye avakirin ku her du jî birîna “bûkên zarok” nîşan didin:
• Fadîmeya Yekem (Hevjîna Ehmed): Hozan Ehmed di temenê ciwantiyê de (20 salî) bi keçikeke 13 salî ya bi navê Fadîme re tê dergistîkirin. Tevî ku wî dixwest piştî leşkeriyê bizewice, bi zexta malbatê daweta wan zû tê kirin. Gava Fadîme tînin gund, ew zarok e; nizane zewac çi ye. Ew ji mal direve, li kolanan bi zarokan re pêncok û kapan dileyize. Navê “Fadîk” jî ji ber delaliya zaroktiya wê lê hatibû kirin.
• Fadîmeya Duyem (Îlhama Stranê): Di sala 1986’an de, li gundê wan keçikeke din a bi navê Fadîkê di temenê zaroktiyê de tê zewicandin. Hozan Ehmed, gava dibîne ku ev fêkiya tal a civakê dubare dibe, birîna wî ya kevin nû dibe. Ew li ser vê êşê li têlên saza xwe dixe û dibêje: “Ax Fadîkê”.
Peyama Civakî: Hawara Li Dijî Zewaca Zarokan
Hozan Ehmed wek hunermendekî xwedî wijdan, ev berhem ne tenê wek stranekê, lê wek “îbretekê” amade kiriye. Li gorî daneyên Neteweyên Yekbûyî, îro li cîhanê ji her pênc keçan yek di bin 18 saliyê de tê zewicandin. Strana Fadîkê, feryada keçeke ku di nav cilên bûkiniyê de winda bûye û dilê wê li bal lîstika bi hevalan re maye, radigihîne guhê mirovahiyê.
Wendabûna Navê Hunermend û Pirsgirêka “Dizîna Berheman”
Hozan Ehmed di dema xwe de ev stran di dawetekê de li Pulûrê (Ovacık) distire. Li wir stran ji aliyê hin kesan ve tê girtin û paşê bêyî navê wî tê belavkirin. Ev stran bi navê “Oy Fadîkê” di nava gel de belav dibe, lê navê Hozan Ehmed di bin siyê de dimîne.
Gelek hunermendên mîna Kardeş Türküler, Dersimli Mesut, Ali Baran, Sasa Serap, Selda Bağcan, Ozan Serdar, Hasret Gültekin, Yılmaz Çelik, Ali Haydar Güçlü, Beşir Kaya, Dijwar, Nilüfer Akbal, Halil Gümüş, Rıza Akkoç, Gülistan Perwer… ev stran xwendine. Hinekî wek “anonîm” an “gelêrî” nîşan dane, hinekan jî wekî ku berhema wan be navê xwe lê zêde kirine (mînak: guhertina gotina “Vazê Hemedê” wekî “Vazê Xidirê” an “Vazê Yilmazê”). Lê belê, çîroka rastîn û koka stranê li gundê Aşkiregê, di dilê Hozan Ehmed de veşartî ye.
Hunermend Cerrahê Êşê Ye
Huner ji bo Hozan Ehmed wekî “emeliyata dil” bû. Wî bi vê stranê xwest ku xencera di dilê civakê de derxîne. Her çend navê wî di kasetan de nehatibe nivîsandin jî, îro bi xêra lêkolînên Nuray Canerik, em hîn dibin ku “Fadîkê” ne tenê melodiyek e; ew bîranîna jiyaneke şikestî ye.
Rêz û silav ji bo Hozan Ehmed ê ku bi sazê xwe bû dengê zarokên ku bûkiniya wan bûye şîna wan.
Gotinên klamê:
AX FADÎKÊ
Çarsefe eşta serî
Wertede belî nêbena
Mi şer kerd kî hawa,
Hurdî hurdî bervena
Ax Fadîkê Fadîkê
Newe bîya veyvike
Waştîyê xo dustra nîyo
Guneka na çeneke
Zewez çiko nêzonena
Domano de kaykena
Ti ke çîye vana
Nîsenaro bervena
Nêzonon çaê bervena
Ez vajî zera xo çîna
Guna naye ver mekuyê
Roze mara pers bena
Sonde hewnê xo nîno
Vana maa mi bêro
Maa xo ke amê
Ez çêna xo tey
Vazê Hemedê mi
Nîqedîno derdê mi
Sarê xo bijer şeri
Nîverdano pîyê mi
