İran savaşı 15. Güne girerken ufukta hâlen bir ateşkes görünmüyor. Karşılıklı “zafer” açıklamalarının yanı sıra taraflar askeri-politik ve psikolojik baskıyı artırıyor.
ABD , İran için oldukça stratejik öneme sahip Harg adasını ilk kez hedef aldı.
Bu son saldırının hedefini ve adaya kara operasyonu olasılığını BBC’den Alys Davies ve Frank Gardner analiz etmiş:
Donald Trump, ABD ordusunun İran kıyılarındaki küçük bir adayı bombaladığını söyledi. Bu ada, ülkenin ekonomik can damarı olarak kabul edilen önemli bir petrol terminaline ev sahipliği yapıyor.
ABD Başkanı, Harg Adası’ndaki askeri tesislerin “tamamen yok edildiğini” ancak petrol altyapısını hedef almaktan vazgeçtiklerini söyledi.
Ancak Trump, İran veya diğer ülkelerin, dünyanın en önemli denizcilik kanallarından biri olan ve İran kıyılarının güneyinde yer alan Hürmüz Boğazı’ndan gemilerin güvenli geçişine “herhangi bir şekilde müdahale etmesi” durumunda, adadaki petrol tesislerini hedef almama kararını yeniden gözden geçireceği uyarısında bulundu.
İran ordusu, Harg’daki petrol altyapısına saldırı olması durumunda ABD ile çalışan firmalara ait petrol ve enerji altyapısının “derhal imha edileceğini” söyledi.
Harg Adası İran için neden önemli?
Harg Adası, İran kıyılarından sadece 24 km (15 deniz mili) uzaklıkta bulunan küçük bir kayalık çıkıntıdır. Boyutuna rağmen, İran’ın enerji altyapısının en kritik parçalarından biridir.
ABD’nin Basra Körfezi’nin kuzeyindeki bu küçük ama hayati öneme sahip adaya saldırması, İran’ın ekonomik can damarına saldırmak gibidir.
İran’ın ham petrolünün yüzde doksanı, anakaradan boru hatlarıyla taşınarak adadaki bir terminalden geliyor.
85 milyon galona kadar petrol taşıyabilen çok büyük tankerler, petrolü almak için adanın uzun iskelelerine yanaşabiliyor. Adanın kıyıları, anakaranın daha sığ kıyılarının aksine, derin sulara oldukça yakın.
Tankerler daha sonra Körfez’den aşağı doğru ve Hürmüz Boğazı’ndan çıkarak İran petrolünün ana alıcısı olan Çin’e doğru yol alıyorlar.
İran petrolünün ihracatı için bir terminal görevi gören ada, İslam Devrim Muhafızları Ordusu (IRGC) için önemli bir gelir kaynağı sağlıyor.
ABD ve İran saldırıyla ilgili ne dedi?
Trump Cuma günü yaptığı açıklamada, ABD Merkez Komutanlığı’nın (Centcom) “Orta Doğu tarihindeki en güçlü bombalama operasyonlarından birini gerçekleştirdiğini ve İran’ın gözbebeği olan Harg Adası’ndaki tüm askeri hedefleri tamamen yok ettiğini” söyledi.
Ayrıca “ahlak gereği” adadaki petrol altyapısını yok etmemeyi tercih ettiğini de sözlerine ekledi.
CENTCOM, ABD güçlerinin “Kharg Adası’ndaki 90’dan fazla İran askeri hedefini vurduğunu ve petrol altyapısını koruduğunu” bildirdi.
Bölgesel askeri komuta birimi, deniz mayın depolama tesislerini, füze depolama sığınaklarını ve diğer birçok askeri tesisi imha ettiğini açıkladı.
İran devlet medyası, adadaki petrol tesislerine herhangi bir zarar verilmediğini bildirdi. Yarı resmi Fars haber ajansı ise ABD saldırılarının hava savunma sistemlerini, bir deniz üssünü, havaalanı kontrol kulesini ve bir helikopter hangarını hedef aldığını söyledi.
İran’ın güneyindeki Buşehr vilayetinin vali yardımcısı Ehsan Cihanian, “Saldırıda hiçbir askeri personel, petrol şirketi çalışanı veya ada sakini can kaybı yaşamadı ve tüm sektörler rutin faaliyetlerine devam ediyor” dedi.
İran Devrim Muhafızları’na bağlı Tasnim haber ajansının bildirdiğine göre, Jahanian, Harg’dan petrol ihracat sürecinin “tam gaz devam ettiğini” ve “adada bulunan şirketlerin faaliyetlerinin kesintisiz sürdüğünü” söyledi.
Saldırıların ardından ülkenin ordusu, ABD ile çalışan firmalara ait petrol ve enerji altyapısının, enerji tesislerine saldırı olması durumunda “derhal imha edilip küle dönüştürüleceği” uyarısında bulundu.
ABD neden adanın petrol tesislerini hedef almadı?
Adanın altyapısını yok etmeye yönelik askeri harekat, İran için son derece yıkıcı olurdu. Bu durum aynı zamanda çatışmanın önemli ölçüde tırmanmasına da yol açacaktır.
Bu durum , küresel petrol fiyatlarının daha da yükselmesine yol açabilir ve İran’ın Orta Doğu’daki petrol altyapısını daha fazla hedef almasına da neden olabilir.
Savaşın başlamasının üzerinden iki hafta geçmesine rağmen, İran hâlâ Körfez Arap komşularına ve nakliye gemilerine çok sayıda düşük maliyetli, yüksek patlayıcılı insansız hava aracı fırlatma kapasitesine sahip.
Bu, potansiyel olarak, milyonlarca insana içme suyu sağlayan tuz arıtma tesisleri gibi hayati öneme sahip altyapıları da kapsayacak şekilde bu hedefleri genişletebilir.
Askeri analist ve eski İngiliz Ordusu subayı Justin Crump, bombalamanın Trump’ın İran’ı çatışmayı daha da tırmandırmaktan caydırma girişimi olduğunu söyledi.
İstihbarat danışmanlığı şirketi Sibylline’in CEO’su olan Crump, BBC Radio 4’ün Today programına verdiği demeçte, “Merhametli gibi görünüyor ama petrol tesislerini hedef alarak Devrim Muhafızları’na daha sert cezalar verebileceğini söylüyor” dedi.
Trump daha önce savaşın amacının İran halkının ayaklanıp İslam Cumhuriyeti rejimini devirmesi olduğunu belirtmişti.
Trump, daha sonra savaşın gerekçeleri hakkında başka açıklamalar yapmış olsa da, adanın petrol altyapısını hedef almanın “zor” olduğunu, çünkü bunun ülkenin ekonomik can damarını uzun bir süre boyunca yok edeceğini söylüyor:
“Bu, İran halkının geleceği için pek de iyi bir şey ifade etmiyor.” 1980’lerde İran-Irak savaşı sırasında adanın petrol altyapısının tahrip edilmesinin ardından yeniden inşasının uzun zaman aldığını sözlerine ekliyor.
ABD adayı ele geçirmeye çalışacak mı?
ABD güçlerinin bir noktada Harg Adası’nı ele geçirmeye çalışıp çalışmayacağı konusunda spekülasyonlar yapılıyor.
Bu ele geçirme, İran’ın petrol ihracatını sekteye uğratmakla kalmayacak, aynı zamanda anakaraya yönelik saldırılar düzenlemek için bir platform da sağlayabilir.
ABD medyasında yer alan haberlere göre, 5.000’e kadar deniz piyadesi ve denizci taşıyan amfibi gemiler Körfez’e gönderiliyor ve bu da spekülasyonları artırıyor.
Pentagon konuyla ilgili yorum yapmaktan kaçındı.
BBC’nin Security Brief programından güvenlik analisti Mikey Kay, adanın ele geçirilmesinin İran Devrim Muhafızları’nın ekonomik can damarını fiilen keseceğini ve savaş yürütme kabiliyetini etkileyeceğini söylüyor.
/BBC Word/
