Yeni bir araştırmaya göre, İtalya’nın Sicilya Adası’ndaki Etna Yanardağı, Dünya’daki bilinen volkan türlerinden hiçbirine tam olarak uymuyor.
JGR Solid Earth adlı bilimsel dergide yayımlanan araştırma, Etna’nın oluşumunun bilim insanlarını şaşırtan farklı bir mekanizmaya dayanabileceğini ortaya koydu.
Araştırmaya göre Etna, okyanus tabanında oluşan ve “petit-spot” adı verilen küçük volkanlara benzer bir süreçle oluşmuş olabilir. Ancak bu küçük denizaltı volkanlarının aksine Etna, 3 bin 400 metreden fazla yüksekliğiyle devasa bir yapı oluşturuyor.
Bilinen üç kategoriye uymuyor
Bugüne kadar volkanlar üç ana kategoriye ayrılıyordu: Okyanus ortası sırtlarında oluşanlar, “hotspot” (sıcak nokta) volkanları ve dalma-batma zonu volkanları. Ancak Etna bu sınıflandırmaların hiçbirine tam olarak uymuyor.
Etna, Afrika levhasının Avrasya levhasının altına daldığı bir bölgede yer almasına rağmen, klasik dalma-batma volkanları gibi kıta içinde değil, levha sınırının tam üzerinde. Dahası, lavının kimyasal yapısı sıcak nokta volkanlarını andırsa da altında böyle bir sıcak nokta bulunmuyor.
Lavın hikayesi de sıra dışı
Volkanın geçmişi de alışılmışın dışında bir evrim izliyor. İlk dönemlerinde silika açısından zengin lavlar üreten Etna, zamanla potasyum ve sodyum gibi alkali elementler açısından zengin lavlar püskürtmeye başladı. Bu iki tür lavın aynı volkan içinde bu şekilde evrilmesi oldukça nadir bir durum.
Bilim insanları, bu değişimi anlamak için Etna’nın farklı dönemlere ait lav katmanlarını inceleyerek jeokimyasal analizler yaptı.
Magma derinden geliyor
Araştırma, Etna’daki magmanın yer kabuğunun altındaki “düşük hız zonu” olarak bilinen, erimiş malzeme açısından zengin bir katmandan geldiğini gösteriyor. Normalde bu tür bölgelerdeki magma yüzeye ulaşamazken, Etna’nın bulunduğu karmaşık tektonik yapı bu süreci mümkün kılıyor.
Afrika levhasının düzensiz şekilde Avrasya levhasının altına dalması, kayaçların kıvrılıp deformasyona uğramasına yol açıyor. Bu kıvrımlar, magmanın yüzeye yükselmesi için bir yol açıyor.
Yeni bir volkanizma türü olabilir
Etna’nın bu sıra dışı yapısı, yalnızca tekil bir örnek olmayabilir. Livescience‘a göre bu çalışma, yer kabuğu ile magma arasındaki etkileşimlerin volkan oluşumunda sanılandan çok daha önemli bir rol oynadığını gösteriyor.
Araştırmacılar, Etna’nın temsil ettiği bu yeni volkan türünün, dünya genelinde daha yaygın ancak henüz yeterince anlaşılmamış bir jeolojik sürecin ipuçlarını verebileceğini düşünüyor.
/euronews/
