Botsvana Cumhuriyeti 1966 yılında İngiliz sömürgeciliğinden bağımsızlık elde etmiş bir Güney Afrika ülkesi. Festus Mogae ise bir dönem Afrika’nın ‘’parlayan yıldızı’’ olarak bilinen bu ülkede cumhurbaşkanlığı yaptı.
Onu aynı zamanda dünya demokrasinin liderlerinden biri olarak tanıdı.
Özelliklede Güney Afrika ülkesinin ekonomik yükselişinin mimarı ve AIDS’le mücadelede öncü olarak kabul ediliyordu.
Deutsche Welle’den Okeri Ngutjinazo yazdı:
Botsvana’nın eski cumhurbaşkanı Festus Gontebanye Mogae’nin siyasi kariyeri “iyi yönetişim” olarak özetlenebilir . 1998’den 2008’e kadar süren görev süresi boyunca, Güney Afrika ülkesi istikrarlı bir ekonomik büyüme yaşadı. Botsvana, kıtanın en zengin ülkelerinden biri haline geldi ve düzenli seçimler yaparak Afrika’nın en istikrarlı demokratik ülkeleri arasında yer alıyor.
Mogae yoksulluk içinde büyüdü. 21 Ağustos 1939’da Botsvana’nın doğu-orta kesimindeki Serowe köyünde, sığır çobanlığı yapan bir ailede dünyaya geldi. Babası köyün reisiydi. Mogae ilk kez on bir yaşında okula başladı.
Birleşik Krallık’ta Eğitim Görmek
Oxford ve Sussex Üniversitelerinde ekonomi eğitimi aldıktan sonra, Festus Mogae 1968’de Gaborone’deki Maliye ve Kalkınma Planlama Bakanlığı’nda göreve başladı ve Ekonomik İşler Direktörü pozisyonuna yükseldi. Daha sonra Devlet Sekreteri, Botsvana merkez bankası başkanı, Maliye Bakanı ve Başkan Yardımcısı gibi görevlerde bulundu.
Mogae’nin kariyeri ve siyasi başarısının temelinde azim ve çalışkanlık yatıyordu. Bağımsız cumhuriyetin Gaborone’da kurulmasından 2024 yılına kadar toplam 58 yıl iktidarda kalan Botsvana Demokratik Partisi’nin (BDP) bir üyesiydi. 1 Nisan 1998’de Botsvana’nın üçüncü cumhurbaşkanı olarak göreve başladı. Erken istifa eden selefi Quett Masire’nin yerine, barışçıl bir iktidar devriyle geçti. Bir buçuk yıl sonra, Mogae cumhurbaşkanlığı seçimlerinde resmen seçildi. İki dönem sonra, anayasaya uygun olarak on yıl süren görevinden ayrıldı.
Uzmanlara göre, Mogae, uzun süre Afrika için model teşkil eden Botsvana’nın dikkat çekici ekonomik kalkınmasının mimarlarından biriydi. Botsvana, 1966’da sömürgeci Büyük Britanya’dan bağımsızlığını kazandığında dünyanın en yoksul ülkeleri arasındaydı.
Ancak, 1970’lerin başlarında zengin elmas yataklarının keşfi ve Mogae’nin ileri görüşlü ekonomi politikaları ülkenin ekonomik yükselişine yol açtı. 2000 yılında Botsvana, kişi başına düşen gelirde Güney Afrika’yı bile geride bıraktı ve dünyanın en büyük ikinci elmas üreticisi konumunu korudu.
HIV/AIDS ile mücadelede öncüler
Mogae hükümeti , 2000’li yıllarda başlayan Afrika’daki AIDS krizini de ciddiye aldı: Botsvana, HIV ile enfekte olmuş tüm vatandaşlara ücretsiz antiretroviral ilaç sağlama programını başlatan ilk Afrika ülkesi oldu. Buna ek olarak, hükümet HIV’in anneden çocuğa bulaşmasını önlemek ve AIDS yetimlerine bakım sağlamak için kampanyalar başlattı.
Başkan, AIDS’i en önemli öncelik haline getirdi. Bağışıklık yetmezliği hastalığıyla mücadele sorumluluğunu Sağlık Bakanlığı’ndan Başkanlık Ofisi’ne devrederek “daha yakın ve daha bağlayıcı bir kontrol” sağladı; bu hamle meyvesini verdi. Ayrıca, kendisi AIDS testi yaptıran ve vatandaşlarını da aynısını yapmaya teşvik eden ilk Afrikalı devlet başkanı oldu.
2008 yılında Mogae, Afrika liderliğine yaptığı katkılardan dolayı prestijli İbrahim Ödülü’ne layık görüldü. Bu ödül, ülkesinin ve halkının geleceğini tehdit eden HIV/AIDS salgını karşısında Botsvana’nın istikrarını ve refahını koruma ve pekiştirme rolünü takdir etti. Bu önemli ödül, iyi yönetişim, demokratik seçimler ve görev süresi sınırlarına bağlılık yoluyla kendilerini öne çıkaran eski Afrika devlet ve hükümet başkanlarına verilir.
Mogae, 2020’deki bir konuşmasında istikrar ve kalkınma için iyi yönetişimin merkezi rolünü yineledi:
“Geleneksel olarak, liderlerimizin çoğu ülkelerinin sahibiymiş gibi davranıyor. Ancak demokrasinin ilkesi, liderin halkın hizmetkarı olmasıdır.”
“Güç yozlaştırır”
Mogae, görevden ayrılmayı reddeden Afrikalı devlet ve hükümet başkanlarını sık sık eleştirmişti. Mogae, 2017’de DW’ye verdiği bir röportajda , “Bazıları gerçekten iyiydi ve ilk iki dönemlerinde ülkelerinde bazı ekonomik kalkınmalar sağladılar,” demişti:
“Ancak çok uzun süre görevde kalırlarsa performansları düşer. Kişisel çıkarlarını ulusal çıkarlarla karıştırmaya başlıyorlar. Dedikleri gibi, güç yozlaştırır, mutlak güç ise mutlak surette yozlaştırır.”
Botsvana hükümeti, Festus Gontebanye Mogae’nin 86 yaşında vefat ettiğini duyurdu. Cumhurbaşkanı Duma Boko, Mogae’ye saygılarını sunarak, ülkenin “ülkesine hizmet etmeye hayatını adamış saygın bir devlet adamı ve vatanseveri kaybettiğini” söyledi:
“Bu görevin gereklerini onur, incelik ve olağanüstü bir alçakgönüllülükle yerine getirdi. Ona yürekten teşekkür ediyoruz.”
Hükümet üç günlük ulusal yas ilan etti ve bayrakları yarıya indirdi.
/DW/
