🔴Ukrayna askeri istihbarat servisi HUR’un son soruşturmasına göre Moskova, Afrika’daki askeri cunta yönetimlerine sağladığı silah sevkiyatları ve doğrudan askeri yardıma ek olarak, “Rus Evleri” üzerinden Afrikalılardan asker topluyor.
Daha önce yapılan araştırmalara göre, başta gençler olmak üzere Afrikalıları hedefleyen “Rus Evleri” halihazırda en az 22 ülkede faaliyet gösteriyor ya da açılma aşamasında; bunlar, Rusya’nın kıtadaki nüfuzunu pekiştirme stratejisinin bir parçası.
HUR, Moskova’nın şu anda sekiz Afrika ülkesinde – Nijerya, Senegal, Liberya, Sierra Leone, Togo, Mali, Mozambik ile São Tomé ve Príncipe’de – yeni etki merkezleri açmayı planladığını da ortaya koydu.
Bu faaliyet, Rusya’nın federal işbirliği ajansı Rossotrudniçestvo ile özellikle Afrika’yı hedefleyerek mevcut ağı genişletme amacıyla 2024’te kurulan Kamu Diplomasisi Merkezi (CPD) işbirliğinde yürütülüyor.
CPD’nin resmi misyonu, Afrikalılara Rusya hakkında “doğru” bilgi aktarmak.
Brüksel, Rossotrudniçestvo’ya, Ukrayna’nın işgaliyle bağlantılı dezenformasyon yaydığı gerekçesiyle Temmuz 2022’de mal varlıklarını dondurarak yaptırım uyguladı.
Ajans, yaptırımlara rağmen Afrika’daki varlığını genişletmeye devam ederek yurt dışında 85’ten fazla resmi şube işletiyor.
Ukrayna Dış İstihbarat Servisi, Rusya’nın 2026 federal bütçesinde yurtdışı propaganda operasyonları için 1,85 milyar dolar (1,6 milyar avro) ayırdığını, bunun bir önceki yıla göre yüzde 54 artış anlamına geldiğini ve bazı Batı Afrika devletlerinin yıllık eğitim bütçelerinin tamamını aştığını açıkladı.
Afrika’daki Rus Evlerinde neler oluyor?
Mevcut bilgilere göre bu merkezlerde çoğu yurtsever temalı Sovyet ve Rus filmleri gösteriliyor ve ideolojik denetimden geçmiş eserler dağıtılıyor.
Ayrıca Rusça kursları veriliyor ve gençlere öğrenci ya da işçi olarak Rusya’ya nasıl gidebilecekleri öğretiliyor.
Organizatörler bir “mutlu Rusya” imajı satıyor; ancak HUR’a göre bu vaat, uygulamada sık sık boşa çıkıyor: Bazı gençler Rus ordusuyla sözleşme imzalıyor ve Ukrayna’daki cephe hatlarının en ölümcül kesimlerine gönderiliyor.
2025’te, o dönem Rossotrudniçestvo’nun başında bulunan Yevgeni Primakov Jr, hükümetin 5 binden fazla Afrikalı öğrencinin Rusya’da üniversite okumasını finanse edeceğini duyurdu.
Eğitim imkanı, yerel halkın bu örgütle ilişki kurmasında çoğu zaman en güçlü motivasyon kaynağını oluşturuyor.
Daha da çarpıcı olan, bu yılın ocak ayında bizzat Primakov Jr’ın, geniş çapta Wagner Grubu olarak bilinen ve kurucusu Yevgeni Prigojin’in ölümünün ardından Africa Corps adıyla yeniden markalaştırılan “tanınmış bir Afrikalı özel askeri şirketin” Mali ve Orta Afrika Cumhuriyeti’nde Rus Evlerinin kurulmasına doğrudan dahil olduğunu ve bazı üyelerinin daha sonra resmi Rus devlet görevlerine geçtiğini kamuoyu önünde itiraf etmesiydi.
Ukrayna Dezenformasyonla Mücadele Merkezi, bu itirafı, söz konusu merkezlerin tarafsız kültür kurumlarından ziyade hibrit operasyonların unsurları olarak işlev gördüğünün teyidi olarak nitelendirdi.
Orta Afrika Cumhuriyeti’ndeki Bangui Rus Evi, ülkedeki Wagner operasyonlarını da kontrol eden ve medya haberlerine göre merkezi, grubun altın, elmas ve kereste kaçakçılığı için lojistik üs olarak kullanan Dmitry Sytyi tarafından yönetiliyor.
Rus Evlerinin yayılması, özellikle Batı Afrika’da, Rusya yanlısı askeri cuntaların yükselişiyle paralel ilerledi: Merkezler, 2022’de Mali’de, Ocak 2024’te Burkina Faso’da ve Ekim 2024’te Nijer’de açıldı; bunların tümü, Wagner ya da halefi güçlerin yeni rejimlerin başlıca güvenlik sağlayıcısı haline geldiği darbelerin ardından gerçekleşti.
Rus Savunma Bakanlığı’nın kontrolündeki Wagner ve Africa Corps, kıtanın en acımasız silahlı oluşumları arasında sayılıyor ve kitlesel sivil katliamları ile diğer savaş suçlarına doğrudan karışmakla suçlanıyor.
Nisan ayında üç insan hakları örgütü – TRIAL International, Pan-Afrika Avukatlar Birliği ve Uluslararası İnsan Hakları Federasyonu – Afrika İnsan ve Halkların Hakları Mahkemesi’nde türünün ilk örneği olan bir dava açarak Mali hükümetini, Wagner ve halef güçlerine ev sahipliği yapmaktan ve işledikleri ihlalleri önleyememekten dolayı sorumlu tutmaya çalıştı.
Putin’in yakın çevresinin kontrolünde
Gazeteci ve eski Duma üyesi Primakov Jr, aynı zamanda KGB Birinci Baş Müdürlüğü’nün başında bulunarak bu yapının Moskova’nın dış istihbarat servisi SVR’ye dönüşümünü yöneten eski Rus başbakanı Yevgeni Primakov’un torunu.
Primakov yaşlı, Rus üstünlüğü tezinin ateşli savunucusuydu ve Kremlin’in, eski Sovyet cumhuriyetleri ve ötesi üzerinde kontrol kurma hedeflerine ideolojik bir kılıf sağlamak üzere geliştirilen çok kutupluluk doktrininin başlıca mimarlarından biriydi; bu doktrin, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in ülke dışındaki etki mekanizmasının kilit dişlilerinden biri haline geldi.
Primakov Jr’ın Putin’le doğrudan bağları var. 2018 başkanlık seçim kampanyasında Putin’in resmi “güvenilir temsilcilerinden” biri olarak görev yaptı ve aynı yıl iktidardaki Birleşik Rusya Partisi listesinden Duma’ya seçildi; 2020’de ise Rossotrudniçestvo’nun başına getirildi.
İşgal altındaki Ukrayna topraklarının ilhakını teşvik ettiği için AB, Birleşik Krallık, Kanada ve Avustralya’nın yaptırımları altında bulunuyor.
Putin, bu yıl nisan ayında Primakov Jr’ı Rossotrudniçestvo başkanlığından alarak yerine, eski Rus başsavcısı Yuri Çayka’nın oğlu Igor Çayka’yı atadı. Igor Çayka, düşünce kuruluşu CEPA’nın bir raporuna göre Kremlin Sözcüsü Dmitri Peskov’un da yardımıyla Moldova’nın Batı yanlısı hükümetini istikrarsızlaştırma planları geliştirdiği gerekçesiyle ABD Hazine Bakanlığı tarafından 2022’de ayrı şekilde yaptırım listesine alınmıştı.
/Kaynak: Euronews/
