Yirmi yıllık gecikmenin ardından, Nijerya gazını Nijer ve Cezayir üzerinden Avrupa’ya taşıyacak olan devasa Sahra ötesi doğalgaz projesinin Cezayir bölümünün inşaatına yeniden başlandığı duyurusu yapıldı.
Sahra boru hattı dünya enerji piyasalarını yeniden şekillendirebilecek kapasiteye sahip. Uzmanlara göre boru hattı tamamlandığında, Avrupa’nın enerji haritasını temelden değiştirebilir.
F24’ten David Rich ve Tahar Hani yazdı:
Birkaç başarısız denemenin ardından, Nijer ve Cezayir arasındaki ilişkilerin son dönemde yumuşamasıyla birlikte Trans-Sahra Doğalgaz Boru Hattı (TSGP) üzerindeki çalışmalar Haziran ayı başlarında resmen yeniden başladı. Nijerya’yı iki ülkeyle bağlayacak olan bu dev proje, Nisan ayı başlarında Cezayir’in Adrar bölgesinde ilk inşaat aşamasıyla başlamıştı.
4.000 kilometreden uzun olan boru hattı, Nijerya gazının Nijer ve Cezayir üzerinden taşınmasını sağlayacak; buradan Akdeniz yoluyla İtalya ve İspanya başta olmak üzere Avrupa pazarlarına ihraç edilebilecek .
Uluslararası ve Stratejik İlişkiler Enstitüsü’nde (IRIS) yardımcı araştırmacı olan Brahim Oumansour, “Bu proje hiç de yeni değil, ancak ivme kazanıyor,” diyor:
“Cezayir ve Nijer, kendileri için elverişli bir jeopolitik bağlamda, ortak bir amaç uğruna farklılıklarını bir kenara bırakmayı seçtiler.”
İnşaata giden uzun yol
Cezayir ile Avrupa arasında bir doğalgaz boru hattı projesi 1980’lerden beri mevcut. O zamandan beri proje, bakanlıkların ve araştırma birimlerinin çekmecelerine kaldırıldığı duraklamalarla birlikte uzun ve dolambaçlı bir yol izledi. Nijerya, Nijer ve Cezayir ilk olarak 2009’da “projeyi tanımlamak” için bir anlaşma imzaladı ve ilk doğalgaz teslimatı 2015’te planlandı. Birkaç yıllık gecikmenin ardından, proje 2022’de Cezayir’de bir mutabakat zaptı imzalanmasıyla yeniden canlandırıldı.
Cezayirli siyaset bilimci Hasni Abidi, “Bu devasa proje için fizibilite çalışmaları ve finansman sorunu çok uzun sürdü,” diyor:
“Üç ortak şirket [Cezayir’in Sonatrach’ı, Nijerya’nın NNPC’si ve Nijer’in Sonidep’i] bir finansman düzenlemesi bulmak zorundaydı. Niamey’in inşaat için gerekli mali kaynakları yoktu.”
Proje , Nijer’de 2003’teki darbe nedeniyle nedeniyle de gecikti; bu darbe Niamey ile ortakları arasındaki ilişkilerde bir kopmaya yol açmıştı .
Bu yılın Şubat ayının ortalarında, Cezayir Cumhurbaşkanı Abdelmadjid Tebboune, Nijer cuntasının lideri Abdourahamane Tiani’yi Cezayir’de resmi bir ziyarette ağırladı ve her iki taraf da “kardeşliklerini” vurguladı . Diplomatik temas , Ortadoğu savaşının yarattığı enerji arz şoku ve Körfez ülkelerindeki enerji altyapısının yıkımı ortamında ivme kazanan iddialı projenin yeniden canlanmasını sağladı .
İki Afrika doğalgaz devi arasında koridor
TSGP’nin amacı, iki doğal gaz devi ülkeyi birbirine bağlamaktır. Cezayir, Afrika’nın önde gelen üreticisidir ve kıtanın en büyük kullanılmamış rezervlerine (6 milyar metreküp, Katar’ın rezervlerinin dörtte birine eşdeğer) sahip olan Nijerya ise üçüncü büyük üreticidir. İki ülke birleştiğinde, Afrika’nın doğal gaz üretiminin ve rezervlerinin yarısından fazlasını oluşturmakta.
Abidi, “Bu çok iddialı bir proje ve bölgesel enerji sektörünün çehresini yeniden şekillendirecek,” diyor.
Afrika’da “yüzyılın projesi” olarak adlandırılan 4.128 kilometre uzunluğundaki boru hattı, Nijerya’nın Warri şehrinden başlayıp Cezayir’in kuzeyindeki Sahra’da bulunan Hassi R’Mel’de sona eriyor.
Haritada boru hattı neredeyse dikey bir çizgi olarak görünür; 1.000 kilometresi Nijerya’dan, 840 kilometresi Nijer’den ve 2.300 kilometresi Cezayir’den kuzeye doğru uzanır.
Yaklaşık 1800 kilometrelik yolun daha inşa edilmesi gerekiyor: 100 kilometresi Nijerya’da, 700 kilometresi Nijer’de ve 1000 kilometresi Cezayir’de.
Cezayir bölümünün inşaatına, 4 Haziran’da ülkenin güneyindeki Aoulef bölgesinde, üç ülkenin enerji bakanlarının katılımıyla düzenlenen bir törenle resmi olarak başlandı.
Petrol Bakanı’na göre, Nijerya’nın kendi payına düşen kısmın inşaatına 2027 yılının başlarında başlaması planlanıyor.
Finansal ve jeostratejik açıdan bulunmaz bir nimet
Trans-Sahra Doğalgaz Boru Hattı, Nijerya’dan Avrupa’ya, Cezayir üzerinden ve İtalya ile İspanya’ya uzanan mevcut Transmet ve Medgaz boru hatları aracılığıyla yılda yaklaşık 30 milyar metreküp doğalgazın taşınmasını sağlayacak.
Bu miktar, Avrupa’nın yıllık doğal gaz ithalatının (2025’te 270 milyar metreküp) yaklaşık yüzde 11’ini temsil etmektedir.
Doğal gazın geri kalan kısmı ise Cezayir’deki Arzew ve Skikda rafinerilerinde sıvılaştırıldıktan sonra, sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) gemilerle Avrupa’ya ihraç edilecek.
“Cezayir, Avrupa için güvenilir bir enerji ortağı olma statüsünü güçlendirmek istiyor, ancak kapasitesi sınırlı. Nijerya ile ortaklık, Avrupa’nın talebini karşılamak için üretim hacmini artırmasına olanak sağlamalı,” diyor araştırmacı Brahim Oumansour.
Afrika’nın en yoksul ülkelerinden biri olan Nijer, doğalgaz için transit haklarından yararlanmayı ve istihdam yaratacak yeni altyapı ve enerji yatırımlarını çekmeyi amaçlıyor.
İtalya, Cezayir ile tarihi bağları kullanarak kritik enerji ilişkilerini güçlendirmeyi hedefliyor
Engeller ve sınırlamalar
Projenin yeniden başlatılmasına rağmen, 2029 yılına kadar tamamlanmasını hedefleyen iddialı zaman çizelgesini tehlikeye atan çeşitli engeller bulunuyor.
Boru hattının inşaat maliyeti, 2009 yılında başlatıldığında yaklaşık 13 milyar dolardı. O zamandan beri, bazı enerji sektörü uzmanlarının tahminlerine göre, maliyet yaklaşık 20 milyar dolara yükseldi. Ham madde maliyetlerindeki artış ve çöl arazisinin zorlu yapısı bu artışın başlıca nedenleri arasında gösteriliyor. Projeye katılan ülkeler henüz projenin güncel bütçesini açıklamadı.
Afrika ve uluslararası bankalar Cezayir ve Nijerya yatırımlarına destek verebilirler, ancak şu ana kadar herhangi bir teyit söz konusu değil.
Boru hattı ayrıca güvenlik sorunları da doğurmaktadır, çünkü altyapı özellikle Nijerya’nın kuzeyinde ve Nijer’de silahlı grupların ve sınır ötesi kaçakçılık şebekelerinin aktif olduğu bölgelerden geçmektedir.
Fas’tan gelen rekabet
Cezayir’in başlıca bölgesel rakibi Fas’ın öncülük ettiği bir diğer büyük doğalgaz projesi, TSGP’yi gölgede bırakabilir. Afrika Atlantik Doğalgaz Boru Hattı (AAGP), 13 ülkeyi kapsayan 6.000 kilometrelik bir projedir. Boru hattı, Nijerya’yı Fas’a bağlayarak TSGP ile aynı amacı taşıyor: Nijerya doğalgazını Avrupa pazarlarına ihraç etmek.
Projenin maliyetinin 25 milyar dolar olacağı tahmin ediliyor.
Oumansour, “Bu iki proje aynı müşteriyi hedeflediği için rekabet halinde,” diyor:
“Cezayir önde, çünkü Sahra ötesi projesi daha fazla ilerleme kaydetti. Fas projesi ise karmaşık açık deniz yapılarının inşasına ve daha birçok ortağa bağlı.”
Bu rakip projelerin her ikisi de sonunda Avrupa pazarını ele geçirebilir. Avrupa Birliği’nde doğal gaz talebi, birliğin Ukrayna’yı işgal eden Rusya’ya sırtını dönmesinden bu yana hiç olmadığı kadar yüksek . İran’ın Hürmüz Boğazı üzerindeki hakimiyeti de Avrupa’nın Afrika ile yakın enerji ortaklıklarını güçlendirme yönündeki siyasi iradesini pekiştirdi.
Abidi, enerji fiyatlarındaki dalgalanmanın bu büyük projelerin sürdürülebilirliği için önemli bir risk faktörü olmaya devam ettiğini söylüyor:
“Bunlar orta ve uzun vadede devasa yatırımlar. Doğalgaz fiyatı önemli ölçüde arttı, ancak İran doğalgaz piyasasına girerse veya Ukrayna’daki savaş sona ererse tekrar düşebilir. Şu anda talep var, ancak bu projelerin finansal başarısını hiçbir şey garanti etmiyor.”
/F24/
