İranlı rapçi Tataloo’nun yüzündeki dövmeler, 37 yaşındaki şarkıcının idamını beklerken giydiği gri hapishane üniformasıyla tezat oluşturuyor. Tataloo’nun yükselişi ve düşüşü, İran siyasetinin son on yılındaki kaosun izlerini taşıyor .
AP’den Gabe Levin’in haberine göre asıl adı Amir Hossein Maghsoudloo olan Tataloo, “İslami kutsallıklara hakaret” suçlamasıyla hüküm giydikten sonra ölüm cezasıyla karşı karşıya. Bu, bir zamanlar sert görüşlü bir İran cumhurbaşkanı adayını desteklediği zamandan çok uzak.
Tataloo’nun müziği, ülkenin hükümetine karşı muhalefetin parçalanmış ve büyük ölçüde lidersiz olduğu bir dönemde İran teokrasisine meydan okuması nedeniyle gençleri arasında popüler hale geldi.
Rapçinin şarkı sözleri, Jina Mahsa Amini’nin 2022’deki ölümünün ve ülke çapındaki protesto dalgasının ardından giderek daha politik hale geldi. Ayrıca yetkilileri eleştiren müzik videolarında da yer aldı.
2005 yılına eski BBC çalışanı Ali Hamedani söyleşi veren rapçı “Bir müzik videosunda yüzünüzü gösterdiğinizde, ‘Hey, buradayım ve kısıtlamalarınız umurumda değil’ diyorsunuz,” demişti.
İran Yüksek Mahkemesi geçen ay rapçi Tataloo’ya verilen idam cezasını onadı.
Yargı sözcüsü Asghar Cihangir geçen ay düzenlediği basın toplantısında gazetecilere yaptığı açıklamada, “Bu karar artık teyit edildi ve infaz edilmeye hazır” dedi.
Aktivistler, onun yaklaşan idamını kınadılar ve hapishanede intihar etmeye çalıştığı iddialarının ardından güvenliğinden endişe duyduklarını ifade ettiler.
Tataloo, müzik kariyerine 2003 yılında Batılı rap, ritim ve blues ve rock tarzlarını Farsça sözlerle birleştiren bir İran müziği türünün parçası olarak başladı. 2011’de yayınlanan ilk albümü izleyicileri etki yarattı. Ancak Kültür ve İslami Rehberlik Bakanlığı’nın tüm konserleri kontrol ettiği İran’da hiçbir zaman halka açık bir konser vermedi.
Tataloo, 2015 yılında İran’ın yarı askeri Devrim Muhafızları’nı ve Batı’nın uzun süredir İslam Cumhuriyeti’nin atom bombası geliştirmesine izin verebileceği korkusuyla hedef aldığı Tahran’ın nükleer programını destekleyen bir müzik videosunda göründü. Bunun arkasındaki motivasyonu hiç tartışmasa da, rapçinin teokrasi ile yakınlaşmayı veya belki de kendisine uygulanan seyahat yasağının kaldırılmasını umduğu anlaşılıyordu.
“Energy Hasteei” veya “Nuclear Energy” videosunda Tataloo, tüfekli muhafızların önünde ve daha sonra Hazar Denizi’ndeki İran firkateyni Damavand’da bir power ballad söylüyor. Gemi daha sonra 2018’de bir fırtınada battı.
Tataloo şarkısında “Bu bizim mutlak hakkımızdır: Silahlı bir Basra Körfezi’ne sahip olmak” diye söylüyordu.
Tataloo, 2017’de sertlik yanlısı Ebrahim Raisi’ye destek bile verdi. O yıl, ikili, Raisi’nin nispeten ılımlı Hasan Ruhani’ye karşı başarısız başkanlık kampanyasının bir parçası olarak televizyonda göründü. Raisi daha sonra 2021’de başkanlığı kazandı , ancak 2024’te bir helikopter kazasında öldü.
İran’da hukuki sorunlar yaşayan Tataloo’nun 2018’de ülkeden ayrılıp Türkiye’ye gitmesine izin verildi. Türkiye’de çok sayıda Fars şarkıcı ve sanatçı kazançlı konserler veriyor.
Tataloo, sosyal medyada şöhrete kavuşurken canlı video oturumlarına ev sahipliği yaptı ve yüzünü ve vücudunu kaplayan dövmeleriyle tanındı. Bunların arasında bir İran bayrağı ve annesinin bir anahtar ve kalbin yanında olduğu bir görüntü de yer alıyor.
Instagram, 2020’de reşit olmayan kızların seks için “takımına” katılmasını istemesinin ardından hesabını kapattı. Ayrıca uyuşturucu kullandığını da kabul etti.
Washington Yakın Doğu Politikaları Enstitüsü’nde kıdemli üye olan Holly Dagres, “Tartışmalı bir rapçi olmasına rağmen Tataloo’nun İran’da oldukça büyük bir hayran kitlesi var. Yıllar boyunca sosyal medyayı onun için dayanışma mesajlarıyla doldurdular ve hatta geçmişte ayrı suçlamalarla gözaltına alındığında rapçinin serbest bırakılması için kampanya bile yürüttüler” dedi.
Tataloo’nun isyankar müziği, iş bulmak, evlenmek ve yetişkin hayatlarına başlamak için mücadele eden İran’daki haklarından mahrum bırakılmış gençlerin ilgisini çekti. Ayrıca, özellikle yetkililerin hoşuna gitmediği iddiasıyla tutuklanan Jina Amini’nin ölümünden sonra, şarkı sözlerinde İran’ın teokrasisine giderek daha fazla meydan okudu.
Farsçada “Barış Devrimi” anlamına gelen “Enghelab Solh” adlı ortak çalışmasında İran’ın Dini Lideri Ayetullah Ali Hamaney’i ismen anıyordu.
“Biz göz yaşartıcı gaz istemiyoruz, çünkü herkesin gözünde yaş var” diye rap yaptı.
Ancak Tataloo için müzik 2023’ün sonlarında durdu. Pasaportunun süresi dolduktan sonra Türkiye’den sınır dışı edildi ve İran’a vardığında hemen gözaltına alındı.
Ölüm cezası protestolara yol açtı
Tahran Ceza Mahkemesi başlangıçta Tataloo’ya küfür nedeniyle beş yıl hapis cezası verdi. İran Yüksek Mahkemesi kararı bozdu ve davayı başka bir mahkemeye gönderdi. Mahkeme de onu Ocak ayında ölüme mahkûm etti. Rapçi, fuhuşu teşvik etme ve ahlaki yozlaşma da dahil olmak üzere bir dizi ayrı mahkumiyet nedeniyle zaten on yıl hapis cezasıyla karşı karşıyaydı.
İran İnsan Hakları savunuculuk grubunun direktörü Mahmood Amiry-Moghaddam bir açıklamada, “Tataloo ciddi bir idam riski altında. Uluslararası toplum, sanatçılar ve halk, idamını durdurmak için harekete geçmeli” diye çağrı yaptı.
Tataloo daha önce bir duruşmada pişmanlık duyduğunu dile getirmişti.
Devlete ait Jam-e Jam günlük gazetesine göre, “Elbette hatalar yaptım ve eylemlerimin çoğu yanlıştı,” dedi ve özür diledi:
“Yaptığım hatalar için özür dilerim.”
Amcasının iddiasına göre o geçtiğimiz ay başarısız bir intihar girişiminde bulundu.
Stanford Üniversitesi’nden İran uzmanı Abbas Milani, idam cezasının İran için siyasi açıdan sıkıntılı bir zamanda verildiğini, ülkenin “en izole” döneminde olduğunu söyledi.
İslam Cumhuriyeti, “ABD ile nükleer programı konusunda bir anlaşmaya varıp varamayacağını ve yaptırımların kaldırılıp kaldırılamayacağını umutsuzca görmeye çalışıyor” dedi.
/AP/
