Birinci bölümde, kolonileştirilmiş halkların nasıl bir oyunun içine çekildiğini gördük. Kapitalist devletler, mafyayla dans ediyor; gençleri önce geleceksiz bırakıyor, sonra yapay cennetlerin dopamin tuzağına itiyor, sonunda da “suçla mücadele” adı altında sahneye fırlayıp toplumu eziyor. Bu iğrenç döngünün kilidi, gençlerin psiko-kültürel dünyasını lime lime etmek: Kimliklerini çalmak, umutlarını söndürmek, aidiyetlerini unutturmak.
Peki, bu zehre karşı ne yapacağız?
Parmak sallayıp “kötü çocuk” diye bağıran afişler basmak mı? “Uyuşturucu kötüdür” vaazlarıyla gençleri suçluluk ve utanç bataklığına itmek mi? Asla! Erin Vogel ve arkadaşlarının 2020’de Psychology of Popular Media dergisinde yazdığı makalede net anlatılmış: “Ahlakçı kampanyalar, gençleri daha da yabancılaştırıyor, özsaygılarını çökertip sorunu büyütüyor. O klişe afişler, o didaktik nutuklar, sadece devletin işini kolaylaştırıyor; gençleri damgalayıp yalnızlığa sürüklüyor.”
Çözüm, gençlerin ruhunu, kimliğini, topluluğunu yeniden inşa etmelerine kılavuz olmak. Kamusal zemin ve araçlar sunmak. Bu bölümde, bu umut ışıklarını yine dünya örneklerinde arayacağım; sizi psiko-kültürel mücadele perspektifleri üzerine birlikte düşünmeye davet edeceğim.
Neden Bu Örnekler?
@Grok’un paylaştığı birçok örnek içinden oldukça başarılı üç örnekle yetinmek derdimi anlatmaya yeterli olur inancındayım. Konuyu derinlemesine araştıracaklar için internet, yapay zeka araçları hazırda bekliyor.
Brezilya’dan Prevenir con Arte (Sanatla Direnmek), Kolombiya’dan Mahalle Dayanışması, Avustralya’dan Maranguka (umut veren eller).
Neden bu üçü? Çünkü bu projeler, devletin ve mafyanın uyuşturucuyla ezdiği kolonileştirilmiş topluluklara parmak sallayan afişler yerine umut, kimlik ve topluluk bağı sunuyor. Kültürleri, kimlik meselesini nostaljik bir folklor vitrinine hapsetmiyor; Kürt Araştırmaları Dergisi’nde bulabileceğiniz türden makalelerin işaret ettiği gibi, geçmişi de-kolonyalist geleceğe bağlayan, komünal ve evrensel bir direnç aracı olarak kullanıyor. Bu örnekler, gençlerin psiko-kültürel dünyasını lime lime eden döngüyü kırıyor: Geleceksizliğe karşı umut, kimlik kaybına karşı aidiyet, sahte hayallere karşı yaratıcılık. Şimdi bu umut ışıklarını tek tek izleyelim.
- Sanatla Direnmek (Prevenir con Arte -Brezilya)
São Paulo ve Rio de Janeiro’nun favela’larında, beton yığınlarının arasında, uyuşturucunun gölgesi gençlerin peşine düşeli çok oldu. Ama burada, “kötü çocuk” yaftası yapıştıran afişler yerine boya fırçaları, mikrofonlar, tiyatro sahneleri konuştu.
Prevenir con Arte, gençleri uyuşturucudan uzak tutmak için sanatı bir isyan bayrağı gibi dalgalandırıyor. Gençler Mural (sokak sanatı, duvar resimleri) boyuyor, rap şarkıları yazıyor, sokaklarda tiyatro gösterileri yapıyor; küresel kültür endüstrisinin sahte yat partilerine, altın zincir hayallerine kafa tutuyor.
Favela’nın ritimleri, samba, yerel hikâyeler, bu projede sadece nostalji değil; gençlerin özsaygılarını, umutlarını yeniden inşa eden bir köprü. Julia Silva ve Rafael Mendes’in 2018’de Journal of Community Psychology dergisinde yazdığı makalede bu net görülüyor: “Programa katılan gençlerde uyuşturucu kullanımı %30 azalmış, özsaygı ve topluluk bağı güçlenmiş. São Paulo’da 2016-2018 arasında yaklaşık 2.000 genç bu atölyelere katılmış, ellerine fırça, mikrofon, senaryo almış. Mesela, Rio’da bir grup genç, favela’nın tarihini anlatan bir Mural projesiyle hem kendi hikâyelerini yazmış hem de mahalleyi birleştirmiş.”
Bu türden projeler, devletin “temizlik” operasyonlarına inat, toplumu yaratıcılıkla ayağa kaldırıyor; çünkü sanat, gençlerin “zengin ol veya öl” zırvası yerine kendi seslerini bulmasına kılavuz oluyor.
- Mahalle Dayanışması (Comunidades Seguras- Kolombiya)
Bogotá’nın yoksul mahallelerinde, koka kartellerinin gölgesi hâlâ ağır, sokaklar çetelerin tehdidi altında. Ama burada, mahalleli el ele veriyor.
Mahalle Dayanışması, yerel liderler, aileler, okullar ve gençlerle bir dayanışma çemberi kuruyor. Spor sahaları, eğitim atölyeleri, topluluk toplantıları; hepsi, devletin coplu operasyonlarına karşı bir kalkan.
Carlos Rodríguez ve Fernanda Sánchez’in 2019’da Latin American Policy dergisinde yazdığı makalede şöyle anlatılıyor: “Bogotá’da bu programa katılan mahallelerde gençlik suçları %25 düşmüş, 2017-2019 arasında yaklaşık 3.500 genç bu etkinliklere dahil olmuş. Mesela, bir mahallede gençler futbol turnuvalarıyla bir araya gelmiş, aileler ve öğretmenler de bu organizasyonlara katılmış; böylece çetelerin cazibesine kapılmak yerine topluluk bağı güçlenmiş.” Bu proje, kültürü folklorik bir vitrine hapsetmiyor; mahallelinin kendi hikâyelerini, dayanışmasını yeniden, güncelleyerek örmesini sağlıyor. Umutsuz gençler, “kötü, hasta, sapkın çocuk” damgasından kurtulup mahallenin bir parçası oluyor; devlet-mafya dansına karşı, mahalle kendi ritmini buluyor.
- Umut Veren Eller (Maranguka, Justice Reinvestment Project- Avustralya)
@Grok başlığın ‘Türkçesinden emin olamadığı’ açıklaması yaptı; paylaşıyorum: “Maranguka”, Avustralya’daki Aborjin topluluklarından Wiradjuri halkının dilinde “umut veren eller” anlamına geliyor ve proje, resmi adalet sistemine alternatif olarak toplumu güçlendirmeyi hedefliyor. “Justice Reinvestment” ise suç önleme için kaynakların topluluk temelli çözümlere yönlendirilmesini ifade ediyor.
Avustralya’nın Bourke kasabasında, Aborjin toplulukları kolonyal mirasın ağırlığı altında: Yoksulluk, işsizlik, uyuşturucu ve alkol bağımlılığına karşı bu projeyi geliştirmişler.
Maranguka, eğitim programları, iş fırsatları, Aborjin kültürünü canlandıran atölyeler; hepsi, gençleri geleceksizliğin pençesinden çekiyor. Anthony Morgan ve Emma Louis’in 2020’de Australian Institute of Criminology raporunda yazdığına göre: “2016-2020 arasında Bourke’ta gençlik suçları %40 azalmış, yaklaşık 1.200 genç bu projeye katılmış. Mesela, bir grup Aborjin genci, geleneksel dansları ve hikâye anlatımını öğrenerek kendi kültürlerini yeniden keşfetmiş; bu, sadece folklor değil, kimliklerini ve özsaygılarını geri kazandıran bir direniş biçimi olmuş.”
Proje, yoksulluğu ve işsizliği kırmak için kooperatifler ve mesleki eğitimler de sunuyor. Bu, toplumu güçlendiren bir model: İş, eğitim, kültür, kimlik. Devlet-mafya cephesine karşı, Aborjin gençler kendi şarkılarını söylüyor.
Reçete Yok Modeller Var
Bu umut ışıkları, sadece sanatla, dayanışmayla, eğitimle sınırlı değil; bir de sevgi, şefkat ve yalnız olmadığını hissettirmek var. Erin Vogel ve arkadaşlarının 2020’de Psychology of Popular Media dergisinde yazdığı makalede vurgulandığı gibi, “damgalayıcı, ahlakçı yaklaşımlar gençleri yalnızlığa iterken, topluluk temelli projeler özsaygıyı ve dayanışmayı ayağa kaldırıyor.” İşte bu yüzden, ebeveynleri ve toplumu da eğitmek şart.
Madde kullanan gençleri “kayıp vaka” diye etiketlemek yerine, onlara sarılmak, yüz yüze şefkat göstermek, “yalnız değilsin” dedirtmek gerekiyor. Bu, ahlakçılıkla mücadelenin devamı; çünkü parmak sallayan afişler, sadece devletin işini kolaylaştırıyor. Bu projelerin ortak paydası ne? Gençleri suçlamak yerine el uzatıyorlar; kültürü, nostaljik bir müzeye hapsetmek yerine, geçmişi geleceğe bağlayan bir köprü gibi kullanıyorlar ve en önemlisi, sevgiyle, şefkatle, toplulukla sarıp sarmalıyorlar. Bu bir reçete değil, bir model. Devlet-mafya dansına karşı, hep birlikte başka bir ritim yaratmaya davet. Şimdi sıra bizde: Bu ışıkları kendi sokaklarımızda, sevgiyle, şefkatle nasıl yakarız?
Sanırım örneklerin zenginliği, özgünlüğü göstermiştir ki, sosyolog, psikolog, pedagog vb. uzmanlardan oluşan zengin bir kadronun, dünya örneklerini derinlemesine inceleyip, kendi özgün modelini geliştirmesinden başka bir yol yok.
Kaynakça:
- Brezilya Coğrafya ve İstatistik Enstitüsü (IBGE). (2020). Brezilya favela’larında işsizlik: 2020 raporu. IBGE.
- Vogel, E. A., Rose, J. P., & Roberts, L. R. (2020). Sosyal medya ve gençlerde riskli davranışlar. Psychology of Popular Media, 9(4), 387-395.
- Pew Research Center. (2023). Gençler, sosyal medya ve teknoloji 2023. https://www.pewresearch.org
- Kuss, D. J., & Griffiths, M. D. (2021). Sosyal medya bağımlılığı ve madde kullanımı: Bir meta-analiz. Journal of Behavioral Addictions, 10(3), 456-467.
- Hershberg, R. M., & Cammarota, J. (2019). Küresel güneyde gençlik ve kültürel yabancılaşma. Youth Studies Review, 12(1), 45-60.
- Pardue, D. (2019). Brezilya hip-hop’çuları marjlardan konuşuyor. Journal of Latin American Cultural Studies, 28(2), 123-140.
- United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC). (2013). Kolombiya: Koka ekimi araştırması 2012. UNODC.
- Human Rights Watch. (2015). Onların gözetiminde: Kolombiya’da sahte pozitif cinayetler için üst düzey ordu mensuplarının sorumluluğu. HRW.
- Webb, G. (1998). Karanlık ittifak: CIA, Kontralar ve crack kokain patlaması. Seven Stories Press.
- Alexander, M. (2010). Yeni Jim Crow: Renk körlüğü çağında kitlesel hapis. The New Press.
- Drug Enforcement Administration (DEA). (1991). ABD’de uyuşturucu kullanımı ve ticareti: 1980-1990. DEA Raporu.
- Molzahn, C., Rios, V., & Shirk, D. A. (2013). Meksika’da uyuşturucu şiddeti: 2012’ye kadar veri ve analiz. Trans-Border Institute.
- Hernández, A. (2013). Narko-ülke: Meksika uyuşturucu baronları ve onların koruyucuları. Verso Books.
- Silva, J., & Mendes, R. (2018). Sanat direniştir: Brezilya favela’larında topluluk temelli müdahaleler. Journal of Community Psychology, 46(5), 589-602.
- Rodríguez, C., & Sánchez, F. (2019). Kolombiya’da topluluk temelli uyuşturucu önleme. Latin American Policy, 10(2), 234-249.
- Morgan, A., & Louis, E. (2020). Bourke’ta adalet yeniden yatırımı: Bir vaka çalışması. Australian Institute of Criminology Report, 12, 1-15.
