Rusya Şubat 2022’de Ukrayna’ya işgal hareketi başlattığında belki birçok insan hayatının kökten değişeceğini bilmiyordu. Her iki taraftan yüz binlerce insan hayatını kaybetti. Rusya cepheye sürecek asker bulmak için dışarıdan ‘’kiralık’’ savaşçı bile taşıdı.
Ukrayna’nın haritadaki yerini dahi bilmeyen, ondan binlerce kilometre uzaklıktaki bölgelerde yaşayan Rusya vatandaşlarını da bu savaşta yaşamlarını yitirdi. Rusya’nın uzak doğusundaki ücra Sedanka köyü savaşın sonuçlarını ağır biçimde yaşayan bir yerleşim biri.
BBC Rusça haber servisinden Olga Ivshina bu köyün öyküsü üzerinde savaşın yıkıma ve adaletsizliğe nasıl yol açtığını yazmış:
Rusya’nın Uzak Doğusundaki ücra Sedanka köyünden Vladimir Akeev, Ukrayna savaşına gönüllü olarak katıldıktan dört ay sonra hayatını kaybetti.
Rusya’nın Uzak Doğu bölgesindeki Sedanka balıkçı köyünde hayat zordur.
Kış aylarında sıcaklıkların düzenli olarak -10°C’ye (14°F) düşmesine rağmen, çoğu evde akan su, iç mekan tuvaleti ve merkezi ısıtma gibi temel olanaklar bulunmuyor.
Orman-tundra ve bataklıklarla çevrili olan ilçe merkezine, Mayıs-Ekim ayları arasında sadece nehir teknesi veya paletli araçlarla, kışın ise sadece kar motoru veya helikopterle ulaşılabilir.
Bölgede çok az iş imkanı var ve köylülerin çoğu geçimini balıkçılık ve kendi yiyeceklerini yetiştirerek sağlıyor.
Yerel halkın anlatımına göre, Sedanka’nın 18 ila 55 yaş arasındaki erkeklerinin neredeyse tamamı Rusya’nın Ukrayna’daki savaşına katılarak bölgeden ayrıldı.
‘Odun kesecek kimse yok’
BBC Dünya Servisi’ne verdiği röportajda, güvenliği için adını değiştirdiğimiz köy sakini Natalia, “Bu çok üzücü; insanlarımızın çoğu öldürüldü” diyor:
“Kardeşimin kocası ve kuzenlerim cephede. Neredeyse her ailede birileri savaşıyor.”
Kamçatka Yarımadası’nın kuzeybatı ucunda, Okhotsk Denizi yakınlarında bulunan Sedanka, Ukrayna’nın ön cephelerinden 7.000 kilometreden daha uzaktadır.
Okyanusun karşı kıyısındaki Amerikan şehri Anchorage, bu mesafenin yaklaşık yarısı kadar uzaklıkta.
Köyün toplam 258 nüfusundan 39 erkek, savaşa katılmak üzere Rusya ile sözleşme imzaladı. Bunlardan 12’si öldürüldü, 7’si ise kayıp.
Mart 2024’te bölge valisini ziyaret eden bir grup kadın, Kremlin’in Ukrayna’daki savaşı için kullandığı dili kullanarak, “Bütün askerlerimiz özel askeri operasyona gitti” dedi.
Devlet televizyonunda yayınlanan bir konuşmada, “Kışın sobalarımızı ısıtmak için odun kesecek kimse yok” diye eklediler.
BBC, Rus haber kuruluşu Medizona ve gönüllü araştırmacılarla birlikte, 2025 yılında 40.201 Rus askerinin öldürüldüğünü doğruladı.
Analizimize göre, 2025 yılında ölü sayısının 80.000’e ulaşacağını tahmin ediyoruz; bu da 24 Şubat 2022’de tam ölçekli işgalin başlatılmasından bu yana Rusya’nın Ukrayna’daki kayıpları açısından en ölümcül yıl olacaktır.
Bu hesaplama, ölüm veya defin yılı olarak 2025’i belirten ölüm ilanlarını dikkate almaktadır, ancak henüz tüm verileri işleme alıp çapraz kontrol etmedik.
2024 yılı için teyit edilen ölüm sayısı şu anda 69.362’ye ulaştı; bu sayı yaklaşık olarak 2022 ve 2023 yıllarının toplamına denk geliyor ve eğri 2024 yılının sonlarından itibaren dikleşti.
Ölümleri resmi raporlar ve ölüm sonrası kayıtların tutulduğu resmi bir veri sicili, gazete makaleleri, akrabaların veya yakın arkadaşların sosyal medya paylaşımları ve yeni anıtlar ve mezarlardan elde edilen veriler kullanarak doğruladık.
BBC, savaşta hayatını kaybeden toplam 186.102 Rus askerinin isimlerini tespit etti.
Gerçek ölüm sayısının çok daha yüksek olduğu genel olarak kabul edilmektedir, çünkü savaş alanındaki birçok ölüm kayıtlara geçmemektedir.
Askeri uzmanlar, analizimizin toplamın %45-65’ini temsil edebileceğine ve potansiyel Rus ölüm sayısının 286.000 ile 413.500 arasında olabileceğine inanıyor.
Ukrayna da ağır kayıplar verdi
Geçtiğimiz ay Cumhurbaşkanı Volodymyr Zelensky, Fransız televizyon kanalı France 2’ye verdiği demeçte, savaş alanında “resmi olarak” 55.000 Ukraynalının öldüğünü söylemişti.
Ayrıca, “çok sayıda kişinin” resmi olarak kayıp olarak kabul edildiğini söyledi, ancak kesin bir rakam vermedi.
BBC’nin de referans aldığı UA Losses web sitesi de dahil olmak üzere çeşitli kaynaklardan elde edilen tahminlere dayanarak, öldürülen Ukraynalıların sayısının 200.000’e kadar çıkabileceğini tahmin ediyoruz.
Vladimir Akeev, ordu sözleşmesini imzaladıktan dört ay sonra savaşta hayatını kaybetti.
Savaşta ölen Rusların çoğunun soyadı Slav kökenlidir.
Ancak kayıplar, özellikle Sibirya ve Uzak Doğu’nun ekonomik olarak geri kalmış bölgelerindeki Sedanka gibi küçük yerli gruplar arasında orantısız derecede yüksektir.
Sedanka, ağırlıklı olarak Koryaklar ve İtelmenler olmak üzere, savaş zamanı kuralları uyarınca seferberlikten muaf tutulabilen yerli gruplara ev sahipliği yapmaktadır.
Savaş karşıtı aktivist Maria Vyushkova, Rus devlet televizyonunun yerli toplulukları “doğuştan savaşçı” ve yetenekli nişancılar olarak gösteren klişeleri yayarak onları savaşa katılmaya teşvik ettiğini söylüyor:
“Birçok yerli topluluk, bu mirası kimliklerinin bir parçası olarak gururla karşılıyor. Kremlin ise bu gururu savaşa asker toplamak için kullanıyor.”
Sedanka’dan çatışmaya katılanlardan biri de 45 yaşındaki avcı ve balıkçı Vladimir Akeev’di; Akeev, 2024 yazında orduyla sözleşme imzalamıştı.
Dört ay sonra savaşta öldürüldü.
Kasım 2024’teki cenazesine katılanlar mezarlığa ancak kar motorlarıyla ulaşabildiler ve Akeev’in tabutu geniş ahşap kızaklarla getirildi.
Diğer yerlerde ise yerli gruplardan teyit edilen kayıplar arasında 201 Nenet, 96 Çukçi, 77 Hanti, 30 Koryak ve yedi İnuit bulunuyor.
18 ile 60 yaş arasındaki erkeklerin oranı olarak bakıldığında, bu oran Çukçilerin yaklaşık %2’sine, Rus İnuitlerinin %1,4’üne, Koryakların %1,32’sine ve Hantilerin %0,8’ine denk gelmektedir.
BBC’nin analizine göre, ölenlerin %67’si kırsal kesimlerden ve nüfusu 100.000’in altında olan küçük kasabalardan geliyor; oysa Rusya nüfusunun %48’i bu bölgelerde yaşıyor.
Kayıp oranı büyük şehirlerde en düşüktü; Moskova, kişi başına düşen ölüm oranı en az olan şehirdi: her 10.000 erkekten beşi, yani %0,05.
Sibirya’nın doğusundaki Buryatya ve güneyindeki Tuva gibi daha yoksul bölgelerde ölüm oranı, başkente göre sırasıyla 27 ila 33 kat daha yüksektir.
Demograf Alexey Raksha’ya göre, şehirler ve kırsal alanlar arasındaki bu farkın temel nedeni ekonomik kalkınma, ücret ve eğitimdeki farklılıktır.
Sonuç olarak, yoksul bölgelerden ve etnik azınlıklardan gelen askerlerin ordudaki ve ölenler arasındaki oranı, genel nüfusa göre daha yüksek, diyor.
BBC’ye konuşan bir başka Rus demograf, kayıpların yüksek olduğu bölgelerde, erkekler savaşa katılmadan önce bile ortalama yaşam süresinin daha düşük olduğunu söyledi:
“Birçoğu için itici güç sadece yoksulluk değil, aynı zamanda gelecek umudunun olmaması, kaybedecek hiçbir şey olmadığı hissi.”
Sovyet döneminde inşa edilen Sedanka’daki evlerin beşte birinin devlet tarafından güvenli olmadığı tespit edildi.
Sedanka’da, “özel askeri operasyona katılanlar” anısına 2024 sonbaharında bir anıt açıldı.
Geçtiğimiz yıl, bölgesel yönetim, erkeklerinin savaşa katılımından dolayı köye “askeri kahramanlık köyü” onursal unvanını verme sözü vermişti.
Ayrıca Sedanka askerlerinin aileleri için bir destek programı sözü de verdi.
Ancak köy henüz onursal unvanını almadı ve asker ailelerine vaat edilen desteğin büyük bir kısmı da ulaşmadı.
Dört sözleşmeli askerin evlerinin çatıları, medyanın yoğun ilgisinin ardından, bakımsızlık nedeniyle onarıldı.
Sovyet döneminde inşa edilen evlerin beşte biri devlet tarafından güvenli olmadığı tespit edildi.
Bölgedeki tek okul, yetkililer tarafından acil durum ilan edildi ve bazı duvarlarının yıkılma riski bulunuyor.
Tüm bunların üzerine, köyün çalışma çağındaki erkeklerinin Rusya’nın Ukrayna’daki savaşında hayatını kaybetmesi de ek bir sorun oluşturdu.
/BBC News/
