bîr inisiyatifi, hem kendi kuruluşunu hem de Kasım Demiralp Arşivi kapsamında yürüttüğü çalışmaları, 6 Mart 2026’da Postane İstanbul’da düzenlenen etkinlikle kamuoyuna duyurdu.
6 Mart 2026, Cuma günü bir araya gelen araştırmacı, eleştirmen, sanatçı, akademisyen ve aktivistlerden oluşan bîr inisiyatifi, Kasım Demiralp Arşivi kapsamında, Kasım Demiralp’in Bingöl’den başlayarak coğrafyanın farklı katmanlarına doğru uzanan ve yirminci yüzyılı kat eden hayatını ve arşivini odağına alıyor.
Etkinlik, Meryem Taşdemir’in moderasyonunda yapılan açılış ve hoş geldiniz konuşmasıyla başladı. Ardından bîr inisiyatifi’nden Sidar Bayram, Meryem Taşdemir ve Can Memiş, bîr inisiyatifi’nin kuruluş amacını, motivasyonunu ve yürüttüğü çalışmaları katılımcılarla paylaştı.
Program kapsamında bîr inisiyatifi Danışma Kurulu üyelerinden Dr. Noemi Levy-Aksu, “Tarih ve Hafıza Arasında: Aile Arşivlerinin Önemi” başlıklı bir konuşma yaptı; Prof. Dr. Mesut Yeğen ise “Kürt Çalışmalarında Yerel Hafızanın Rolü” başlıklı sunumuyla yerel hafızanın önemine değindi. Programın devamında Dara Demiralp, Kasım Demiralp Arşivi ve inisiyatifin bu kapsamdaki çalışmalarını tanıtan bir sunum gerçekleştirdi. Etkinlik, soru-cevap bölümünün ardından yapılan değerlendirme ve kapanışla sona erdi.
bîr inisiyatifi, Kasım Demiralp’ten kalan 1924-1998 yılları arasında hayatını Bingöl’de geçirmiş Kasım Demiralp’ten günlükler, mektuplar, ses kayıtları, fotoğraflar, mahkeme kayıtları, el yazmaları, dengbêj kayıtları, medya araçları ve çeşitli nesnelerden oluşan yazılı, görsel ve işitsel arşiv materyallerine farklı disiplinlerin yöntemleriyle yaklaşıyor. Resmi söylemin bastırdıklarını ve göz ardı ettiklerini eşeleyerek; toplumsal ve tarihsel hakikatin kaydetme, tanıklık ve arşivleme pratiklerinin sosyolojik, politik ve kültürel açıdan araştırılmasına katkı sunmayı hedefliyor. Arşivi kat eden mikro tarihleri ve dip akıntılarını takip ederken, büyük tarihsel anlatılarla bağlandığı dikiş yerlerini koyulaştırmayı; resmi söylemi yerinden eden kesitleri açığa çıkarmayı amaçlıyor.
Kasım Demiralp Arşivi kapsamında yürütülen çalışmaların bir parçası olarak, bîr inisiyatifi’nin yayına açtığı internet sitesi de erişime sunuldu. Arşive ilişkin içeriklere ve yürütülen çalışmalara şu adresten ulaşılabiliyor: https://test.kasimdemiralp.org/
İnisiyatif, interdisipliner ve karşı-arşivsel pratikler aracılığıyla tarihin resmi anlatıların dışında kalan kayıtları ve kalıntıları arasında; toplumsal diyalog, hakikatle yüzleşme, barış ve adalet adına ilham arıyor. bîr inisiyatifi, Kasım Demiralp’in sunduğu imkanları özgürleştirici bir geleceğe doğru yönlendirmek için yola koyuluyor.
Hafıza ve kuyu kelimelerinin Kürtçe karşılığı olan bîr, fonetik çağrışımları itibarıyla başlangıçlara işaret ettiği kadar birlikte düşünmeye ve üretmeye dair bir motivasyonu da ifade eder. bîr, biraz da kuyudaki suyu çıkarma çabasıdır.
Kasım Demiralp Kimdir?
1924 yılında Bingöl’de (Çewlîg) dünyaya gelen Kasım Demiralp, Kürt toplumunun 20. yüzyıl boyunca yaşadığı dönüşümleri, siyasal ve toplumsal travmaları bedeninde ve belleğinde taşıyarak kayıt altına almış bir tanık, bir arşivci ve bir vakanüvistir. 1925 yılında gerçekleşen felaketle geniş aile fertlerinin büyük çoğunluğunu kaybeder. Annesi Xezal Hanım, yıllar boyunca sakladığı mektup, fotoğraf, günlük, belge ve aileye ait çok çeşitli eşyayı ona teslim eder; sahip çıkmasını, kayda geçirmesini ve geleceğe taşımasını ister.
Demiralp, 1950 yılında Demokrat Parti (DP) saflarında siyasete atılır. 1955 yılında DP’den İl Genel Meclisi’ne seçilir. 1958 yılında Demokrat Parti Karlıova (Kanîreş) İlçe Başkanı olur. Ancak 27 Mayıs 1960 Darbesi’nden sonra gözaltına alınarak yargı baskısına maruz kalır. 1961 yılında bölgede avukat yetersizliği sebebiyle, hukuki süreçlerde başvurucuları temsil etmek ve onlar adına işlemleri yürütmek üzere dava vekilliği yapmaya başlar. Bu süreçte bölge bölge, kasaba kasaba, köy köy dolaşarak şecereler çıkarır, ses kayıtları alır, günlükler tutar ve belgeler toplar.
12 Eylül Darbesi’nde oğlu ve yeğeni ile birlikte gözaltına alınır. Oğlu Dr. Xalid Şervan’ın (Dr. Hatip Demiralp /1952-1993) tutsaklığı üzerinden Diyarbakır 5 No’lu Cezaevi’ne tanık olur.
Demiralp, diğer taraftan yıllara yayılan büyük arşivini Eylül 1980’de köyünde toprağa gömerek saklar. Dört yıl aradan sonra, 1984’te külliyatını topraktan çıkarmaya çalışır. Ancak külliyatının büyük bölümü bu yıllar boyunca toprakta çürüyerek yok olduğu için kurtarılamaz.
1990’lara gelindiğinde ise yeniden daktilosunun başına geçer. Ancak yazdıklarını bu kez toprağa gömmek yerine evin kapı pervazlarına gizler; yaşadığı mekânı gizli bir arşiv labirentine çevirir. Ne var ki, Jandarma İstihbarat ve Terörle Mücadele Grup Komutanlığı (JİTEM) 1991’de köydeki evini kuşatır; çalışmaları tekrar kesintiye uğrar. Olağanlaşan ev baskınlarından birinde, bir gece yarısı, hafızasını kaydettiği daktilosuna savcı ve özel tim tarafından el konulur.
1990’larda devlet tarafından sürgüne zorlanır; ancak köyünü terk etmeyen Demiralp, yakalandığı kanser hastalığına yenik düşerek 2 Ağustos 1998’de hayata veda eder. Kasım Demiralp, yaşadığı dönem içinde Türkiye’nin tüm kırılma noktalarına tanık olmuş ve zamanın tekniği doğrultusunda bunları kaydetmiştir.
