Şimdiki soyadıyla Fatima Maada Bio Sierra Leone’nin ilginç bir hayat hikayesi var. O yok olmanın eşiğinden tesadüfen kurtulanlardan. Sıfırdan zirveye çıkanlardan.
27 Kasım 1980 doğumlu bu kadının ilginç hayat hikayesini BCC’den Megha Mohan, Maggie Latham ve Alvaro Alvarez yazdı:
Fatima Bio’ya Londra’da sığınmacı olmanın nasıl bir şey olduğunu sorduğumuzda, yanıt vermesi sadece bir saniye sürüyor.
“Yaşlı bir sapıkla evli olmaktan daha iyidir,” diyor ifadesiz bir şekilde, ardından gülüyor – bu, babasının onu genç yaşta evlendirme planlarına bir gönderme.
O zamandan beri çok şey değişti. Sonraki yıllarda oyuncu oldu, ardından Londra’da diasporadaki etkili Sierra Leone’liler hakkında röportaj yaptığı bir adamla tanıştı ve evlendi. Bu adam Julius Bio’ydu ve şimdi Sierra Leone’nin başkanı.
Ülkenin ilk First Lady’si olarak Fatima Bio, etkileyici ancak aynı zamanda tartışmalı bir figür olarak görülüyor; bazı gençler onu kadınlar ve kız çocukları için sesini yükselten, siyasette ferahlatıcı bir ses olarak görürken, diğerleri ise yetki sınırlarını aştığını, çok fazla konuştuğunu ve eşinin partisinin yönetimine çok fazla müdahil olduğunu söylüyor.
Milletvekilleri tarafından yuhalanan ve alay edilen kadın, sosyal medya hesaplarında paylaştığı ve tanımadığını iddia ettiği kötü şöhretli bir uyuşturucu satıcısının yer aldığı video nedeniyle de eleştirildi.
Hemen gülmeyi kesiyor ve kendini toparlayarak bize Sierra Leone’de çocuk evliliğini yasaklayan ve 2024’te yürürlüğe giren bir yasayı savunmasına ilham veren hikayeyi anlatıyor.
Kendisi de neredeyse çocuk gelin olacaktı. 13 yaşına geldiğinde, Kano bölgesinden bir elmas madencisi olan babası, onu küçüklüğünden beri amca gibi tanıdığı 30’lu yaşlarında bir adamla evlendirmişti.
“Tartışma olmadı. Karar verildi,” diyor.
Ancak düğünden hemen önce, 1996’da 16 yaşına girdiğinde, Sierra Leone’deki iç savaş, dikkatini dağıtarak akrabalarının yardımıyla kaçmasına ve İngiltere’de sığınma talebinde bulunmasına olanak sağladı.
Fatima Bio, Noel arifesinde Gatwick Havalimanı’na tişörtle indiğinde, soğuktan şok olduğunu ancak yeni bir hayata başlama fırsatı bulduğu için rahatladığını söylüyor. Uzak bir akrabasının yanına yerleşti.
“İngiltere benim için inanılmaz bir lütuf oldu. İngiltere’ye gittim, sesimi buldum,” diye ekliyor First Lady:
“Bağımsızlığımı kazandım ve sonra kendim için mücadele edebildim. Ve şimdi olabildiğince çok genç insan için mücadele edebiliyorum.”
İngiltere’de elde ettiği bir diğer şey ise Londra’nın merkezindeki Southwark’ta bir belediye dairesiydi; çocuklarının yaşadığı bu evi bugün hala elinde tutuyor.
Sosyal konut türü olarak, belediye konutları genellikle özel konutlara göre daha ucuz kiralanır ve başvuranların belirli kriterleri karşılaması gerekir.
Görevdeki First Lady’nin, başkent Freetown’daki başkanlık konutunda ikamet etmeye devam etmesi, hem İngiliz hem de Sierra Leone basınında eleştirilere yol açtı.
Belediyenin internet sitesinde, konut için bekleme listesinde 18.000’den fazla kişi bulunduğu ve “en büyük ihtiyaç sahibi kişilerin bile yıllarca beklemek zorunda kalabileceği” belirtiliyor.
Ancak o bu durumu savunuyor. “Çocuklarımın hepsi İngiliz vatandaşı,” diyor:
“Belediye ait evimin kirasını kendim ödüyorum. Herhangi bir suç işlemedim.”
Southwark konseyi BBC’ye yaptığı açıklamada, bireysel kiracılık sözleşmeleri hakkında yorum yapmadıklarını ancak “kiracıların kira sözleşmelerindeki yükümlülüklerini yerine getirip getirmediği konusunda şüphe varsa, bu yükümlülüklerin yerine getirildiğini belirlemek için düzenli kontroller ve soruşturmalar yürüttüklerini” belirtti.
Şu anda, genellikle kocasıyla birlikte yaşadığı Freetown’daki Başkanlık Köşkü’ne yaklaşık bir saatlik sürüş mesafesindeki aile çiftliğindeyiz. Eski bir asker olan Julius Bio, 2018’de başkan oldu ve 2023’te yeniden seçildi.
Fatima Bio, sıralar halinde dizilmiş kafeslerle dolu büyük bir tavuk kümesinin içinde. Üzerinde beyaz bir Arsenal futbol forması, koyu renk bir beyzbol şapkası, inci küpeler ve altın takılar var.
Bio, Freetown dışındaki aile çiftliğinde tavuk ve sığır yetiştiriyor.
Çiftlikte, eşi daha önce katıldığımız resmi etkinliklere kıyasla çok daha rahat görünüyor. Kot pantolon ve Arsenal futbol forması giyen eşi, bizi tavuklar, sığırlar ve keçiler de dahil olmak üzere birçok hayvanını görmek için yürüyüşe çıkarıyor.
Uluslararası anlatıların uzun zamandır çocuk askerler, İngiliz sömürge yönetimi ve kanlı elmaslar üzerine odaklandığı Sierra Leone için yeni bir yüz olan bu ulaşılabilir, ilham verici imaj, ona sosyal medyada milyonlarca beğeni kazandırdı. Düzenli olarak paylaşımlar yapıyor, sık sık dans ediyor ve takipçileriyle doğrudan etkileşim kuruyor.
Kendisi, adet yoksulluğu gibi tabu konulara değiniyor. Sierra Leone’de, Kenya, Botsvana, Güney Afrika ve Zambiya’nın aksine, okullarda ücretsiz hijyen ürünlerini garanti eden ulusal bir politika bulunmuyor.
Birleşmiş Milletler çocuk yardım kuruluşu UNICEF de dahil olmak üzere çeşitli gruplar, Sierra Leone’deki kız çocuklarının, üniformalarını kirletme korkusuyla regl dönemlerinde sık sık okula gitmediklerini belirtti.
Bio, “Kızlar regl dönemleri nedeniyle yılda en az 80 gün okula gidemiyorlardı,” diyor. “80 gün okula gidememek neredeyse bir dönemin tamamını kaçırmak gibi. Hâlâ hak ettikleri eşitliğe kavuşamıyorlar. Bu yüzden düzenli olarak bölgeleri ziyaret edip ücretsiz hijyenik ped dağıtıyorum. Kızların eğitim alıp kendi kararlarını verebilecekleri bir ortamda yer almalarını istiyorum.”
Bu durum ona destekçiler kazandırmış ve Afrika Kalkınma İçin Birinci Hanımlar Örgütü’nün (OAFLAD) başkanlığına seçilmesini sağlamış olsa da, birçok kişi onun geleneksel olarak büyük ölçüde sembolik kabul edilen bir rolü aştığına inanıyor.
Kendisi iktidardaki SLPP partisinin aktif bir üyesi olup, desteklediği politikacıları açıkça savunmakta ve eşi orada olmasa bile kampanya mitinglerinde konuşmalar yapmaktadır. Ayrıca kendi sosyal medya kanallarından politikacılara (kendi partisindekiler de dahil) ve Meclis Başkanına meydan okuyan video açıklamaları yayınlamıştır.
7 Ağustos 2025’te Parlamento’nun açılış töreninde Fatima Bio, bazı milletvekilleri tarafından yuhalandı. Yerel medya, milletvekillerinin seks işçileri hakkında aşağılayıcı bir şarkı söylediğini bildirdi. Bio ise kulaklıklarını takıp müzik dinleyerek karşılık verdi.
First Lady, yuhalamaların kendisini üzmediği konusunda ısrar ediyor:
“Bu da gösteriyor ki, tüm erkekler eğitimli değil. Tüm erkekler kadınların güçlenmesine ve kadın eşitliğine inanmıyor.”
“Takvim düzenleyicisi bir eş olmak için çok uzun zamandır aktivistim,” diyor ve aile ajandasını düzenlemekten çok daha fazlasını yaptığını açıklıyor:
“Halkı dinliyorum ve bunu hükümete iletiyorum. Hükümeti dinliyorum ve bunu halka iletiyorum. İşte çalışma şeklimiz bu.”
Bio, kız çocuklarının eğitimi için kampanya yürüttüğünü, bunun amacının “karar alma süreçlerinde söz sahibi olabilmeleri ve kendi kararlarını verebilmeleri” olduğunu söylüyor.
Fatima Bio, birlikte geçirdiğimiz günler boyunca ülkesinin imajını yenilemek istediğini söylüyor.
Yeni boyanmış ve şık Choithram Uluslararası Okulu’ndaki mezuniyet törenine katıldığımızda, kendisi de açılış konuşmacısı olarak yer alıyor ve kız öğrenciler diplomalarını alırken onunla sohbet etmek için duruyorlar. Kendisi, Sahra altı Afrika’daki ilk kız lisesinin bu ülkede kurulduğunu belirtiyor ve Sierra Leone’yi dini hoşgörünün damgasını vurduğu bir yer olarak tanımlıyor.
Sierra Leone nüfusunun %77’si gibi Bio da Müslüman. Ancak kocası, nüfusun %21’ini oluşturan Hristiyanlardan. Çiftin hem camiye hem de kiliseye gittiklerini söylüyor.
En sert eleştirilerden bazılarını kilise ayininden sonra aldı.
Ocak 2025’te Reuters haber ajansı, Avrupa’nın en çok aranan uyuşturucu satıcılarından biri olan ve “Şişman Jos” olarak da bilinen Jos Leijdekkers’in, First Lady Fatima Bio’nun sosyal medya kanallarında yayınlanan bir videoda göründüğünü iddia etti.
Görüntülerde, 34 yaşındaki Leijdekkers’in kilise ayininde birinci hanım ve cumhurbaşkanının birkaç sıra arkasında durduğu iddia ediliyor.
Leijdekkers, Hollanda’ya kokain kaçırmaktan gıyabında Rotterdam mahkemesi tarafından 24 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Batı Afrika ülkeleri, Latin Amerika’dan Avrupa’ya uyuşturucu kaçakçılığı için sıklıkla kullanılan bir rota olarak karşımıza çıkıyor.
BBC, silinen videonun doğruluğunu bağımsız olarak doğrulayamadı.
BBC’nin, Avrupa’nın en çok aranan uyuşturucu baronlarından birinin Sierra Leone’nin First Lady’sine nasıl yaklaşabildiği sorusuna, onu tanımadığını söyleyerek yanıt verdi:
“Bunu bilemem çünkü ben bir suçlu değilim. İnsanları kiliseye getirmiyorum. Ben Hristiyan değilim, Müslümanım. Bu yüzden o kilisede kimlerin olduğunu bilmiyorum. Bilmediğiniz şeyler hakkında konuşmazsınız.”
Ayrıca Leijdekkers’in üvey kızıyla, yani cumhurbaşkanının önceki ilişkisinden olan kızıyla bir çocuğu olduğu yönündeki söylentileri de yalanladı.
“Bunların hepsini doğrulamayacağım,” diyor.
Analistler, Sierra Leone’deki çoğu insanın Leijdekkers’ı düşünmekten ziyade, geçimlerini sağlamak için verdikleri günlük mücadeleyle daha çok ilgilendiğini söylüyor.
İngiliz jeologların 1930’larda elmas çıkarmaya başlamasından bu yana, ülkenin mineral zenginliği sıradan insanlara nadiren ulaşmıştır.
1991’den 2002’ye kadar süren, kısmen elmas ticaretiyle körüklenen ve komşu Liberya’daki Charles Taylor güçleri tarafından desteklenen acımasız iç savaş, on binlerce insanın ölümüne ve milyonlarcasının da evlerinden kaçmasına neden oldu.
İyileşme süreci, 2014 Ebola salgını, Covid-19 ve Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinden sonra yükselen yakıt ve gıda fiyatları nedeniyle defalarca sekteye uğradı.
2022’de Freetown’da yaşam maliyetinin artmasına karşı protestolar patlak verdi ve en az 20 sivil ile altı polis memuru öldürüldü.
Günlük ekonomik baskıların kamuoyunun dikkatini çektiği bu ortamda, birinci hanımın kendi servetiyle ilgili, özellikle de çeşitli mülkleriyle ilgili başka eleştiriler de ortaya çıktı. Ailesinin Gambiya’da malikaneleri olup olmadığı ve bunların nasıl finanse edildiği sorulduğunda ise yorum yapmaktan kaçınıyor:
“Bunu inkar etmek zorunda değilim. Bunu kabul etmek zorunda da değilim. Söylediklerinin gerçek olduğunu kanıtlayan delilleri ortaya koyduklarında, o zaman konuşuruz.”
Sierra Leone’de ve diğer ülkelerde birçok siyasi analistin aklına gelen soru şu:
Bio bir gün başkanlık için aday olmaya mı hazırlanıyor?
Belki de eşinin görev süresi 2028’de sona erdiğinde, çünkü eşi tekrar aday olamayacak.
O da tartışmalarla karşı karşıya kaldı; bunlar arasında ekonomiyi yönetme biçimine yönelik eleştiriler ve 2023 seçimlerindeki şeffaflıkla ilgili sorular yer alıyor. Seçim kurulu, adil bir oylama sağlamak için mekanizmaların yerinde olduğunu ısrarla belirtti.
“Başkan olmak için can atmıyorum,” diyor First Lady Fatima Bio:
“Bu ancak Tanrı’nın iradesiyle olur. Tanrı bir şeyi istediğinde onu yapar diye çok güçlü bir inancım var… Eğer Tanrı’nın istediği buysa, hiçbir insan onu durduramaz.”
/BBC Word/
