Dünyaca ünlü medya kuruluşu BBC’nin Verify sevsisi dünyadaki bir çok önemli olayda ileri sürülen haberleri, videoları ve iddiaları doğrulamak için çalışıyor. Bu servis açık açık kaynaklardan elde edilen bilgileri, uydu görüntülerini, veri analizi ve adli teknikler kullanarak ortaya atılan iddiaların doğruluğunu araştırıyor.
BBC Verify’den Merlyn Thomas ,Alex Murray ve Matt Murphy savaşın başlangıcından buyana uydu görüntüleri inceleyerek İran’ın kaç ABD askeri tesisini vurduğunu incelediler:
BBC Verify tarafından analiz edilen uydu görüntüleri ve videolar, İran’ın savaşın başlangıcından bu yana 20 ABD askeri tesisine zarar verdiğini gösteriyor. Bu verilere göre saldırıların kamuoyuna açıklanandan daha kapsamlı olduğunu düşündürüyor.
İran, Şubat ayının sonundan bu yana Orta Doğu’daki sekiz ülkedeki önemli tesisleri hedef alarak, son teknoloji ürünü hava savunma sistemlerine, yakıt ikmal uçaklarına ve radarlara milyonlarca dolarlık hasar verdi.
Tahran, son üç ayda İran ve Lübnan genelinde ABD-İsrail ortak saldırılarına misilleme olarak hem ABD üslerini hem de ortak askeri tesisleri hedef aldı. Pentagon, Destansı Öfke Operasyonu’nun başlangıcından bu yana İran’da 13.000’den fazla hedefi vurduğunu söylüyor.
İran’ın dini lideri Mücteba Hamenei, ordusunun ABD tesislerine yönelik saldırılarındaki başarısını vurgulamaya çalıştı. Salı günü yaptığı açıklamada, Orta Doğu’nun artık Amerikan üsleri için “güvenli bir yer” olmadığını iddia etti.
Beyaz Saray defalarca İran ordusunun neredeyse tamamen yok edildiğini iddia etse de, analistler ABD tesislerinde görülen hasarın, Tahran’ın karşı saldırılarının Amerikalı yetkililerin daha önce kabul ettiğinden daha isabetli ve kapsamlı olduğunu gösterdiğini söyledi.
Bir ABD savunma yetkilisi, “operasyonel güvenlik nedenlerini” gerekçe göstererek BBC Verify’nin bulguları hakkında yorum yapmaktan kaçındı.
ABD , büyük bir uydu görüntü sağlayıcısı olan Planet’ten İran ve Orta Doğu’nun büyük bir bölümüne ait yeni görüntülere “süresiz” bir kısıtlama getirmesini isteyerek, çatışmaya ilişkin uydu analizlerini sınırlamaya çalıştı . Şirket, bu adımı, görüntülerinin “düşman aktörler tarafından müttefik ve NATO ortağı personel ve sivilleri hedef almak için kullanılmamasını” sağlamak istediği gerekçesiyle savundu.
BBC Verify, İran saldırılarının neden olduğu hasarı izlemek için diğer uluslararası sağlayıcılardan alınan uydu görüntülerini Planet’ten alınan eski görüntülerle birleştirdi. Saldırıya uğrayan tesisler Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Katar, Kuveyt, Irak, Ürdün, Bahreyn ve Umman’da bulunuyor. Gerçek rakam daha yüksek olabilir; bazı analistler vurulan üs sayısını 28’e kadar çıkarıyor.
Hasar gören değerli ekipmanlar arasında, Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki El Ruvey ve El Sader hava üslerinde ve Ürdün’deki Muvaffaq Salti hava üssünde bulunan üç adet son teknoloji ürünü füze savunma sistemi de yer alıyordu.
ABD’nin, dünya genelindeki üslerde konuşlandırılmış ve üretimi yaklaşık 1 milyar dolar maliyetli olan Terminal Yüksek İrtifa Alan Savunma (THAAD) bataryalarından yalnızca sekizini işlettiği biliniyor. Her bir bataryanın çalıştırılması için yaklaşık 100 kişilik bir mürettebata ihtiyaç duyulurken, ateşlediği önleyici füzelerin her birinin maliyeti yaklaşık 12,7 milyon dolar civarında.
İrlanda Savunma Kuvvetleri’nin eski başkanı Koramiral Mark Mellett, BBC Verify’e verdiği demeçte, bataryaların “son derece karmaşık” bir bölgesel savunma ağının merkezinde yer aldığını ve “hızlı veya kolay bir şekilde değiştirilemeyeceğini” söyledi.
Uydu görüntülerinin uzman analizine göre, İran saldırıları Suudi Arabistan’daki Prens Sultan Hava Üssü’nde bulunan ABD’ye ait yakıt ikmal ve gözetleme uçaklarını da ağır şekilde vurdu; hasar görmüş uçaklar ve dumanı tüten kraterler açıkça görülebiliyor.
MAIAR analistlerinden biri tarafından uçaklardan birinin E-3 Sentry gözetleme uçağı olduğu tespit edildi. ABD medyası, bu uçağın yerine yenisinin alınmasının 700 milyon dolara kadar mal olabileceğini bildirdi.
Öte yandan, İran saldırıları Kuveyt’teki Ali Al Salem Hava Üssü ve Arifjan Kampı’nı da hedef aldı. MAIAR’daki analistler, çatışma boyunca birçok kez vurulan üssün uydu görüntülerinde tahrip edilmiş yakıt depolama sığınaklarını, uçak hangarlarını ve asker konaklama yerlerini tespit etti.
Ayrıca Camp Arifjan’da savunma istihbarat şirketi Janes, uydu iletişim donanımında kapsamlı hasar tespit etti.
ABD tesislerinde meydana gelen hasarın boyutunu belirlemek zor olsa da, Pentagon’un Mayıs ayındaki tahminine göre Epic Fury Operasyonu’nun toplam maliyeti 29 milyar dolar civarında ; bunun büyük bir kısmı muhtemelen çatışmada tahrip edilen ekipmanların “onarım veya değiştirme maliyetlerine” harcanacak. Demokratlar ise bunun muhtemelen bir alt tahmin olduğunu söylüyor.
Raporda ayrıca, Şubat ayından bu yana F-15 ve F-35 savaş uçakları, 24 MQ-9 Reaper insansız hava aracı ve bir A-10 saldırı uçağı da dahil olmak üzere en az 42 uçağın imha edildiği veya hasar gördüğü tespit edildi.
ABD ordusunun kullandığı pahalı teçhizatla karşılaştırıldığında, İran’ın Orta Doğu’daki hedeflere yönelik saldırılarında ucuz ve kolayca değiştirilebilen insansız hava araçlarını kullandığı bildiriliyor .
BBC Verify’e konuşan uzmanlar, İran’ın savaş boyunca taktiklerinin evrim geçirdiğini, Ortadoğu’daki şehirleri ve üsleri hedef alan geniş çaplı füze saldırılarından daha hassas ve hedef odaklı saldırılara doğru evrildiğini söyledi.
ABD merkezli Stimson Centre düşünce kuruluşunda analist olan Dr. Kelly Grieco, “İran’ın ilk saldırıları hacim açısından optimize edilmişti; hava ve füze savunmalarını sayısal üstünlükle alt etmeyi amaçlayan kitle dalgalarıydı” dedi:
“Ancak İran, birkaç gün içinde daha küçük, daha hassas hedefli salvo atışlarına geçerek, kalan füzelerini ve insansız hava araçlarını belirli yüksek değerli hedefler için sakladı ve isabet etmese bile önemli hasara yol açacak yerlere ateş yoğunlaştırdı.”
MAIAR’da görevli bir analist BBC Verify’e verdiği demeçte, ABD ordusunun Tahran’ın taktikleri geliştikçe uçaklarını İran insansız hava araçları ve füzelerinin menzilinden uzaklaştırmada başarısız olarak “savaşın başlarında bir dereceye kadar rehavete kapılmış gibi göründüğünü” söyledi.
Prens Sultan hava üssü örneğinde, uçakların imha edilmesinden önce tesisin daha önce de ateş altında kaldığı belirtildi.
İran’ın dini lideri Mücteba Hamenei, “Bölgedeki uluslar ve topraklar artık Amerikan üsleri için kalkan görevi görmeyecek” diyerek, “Amerika’nın bölgede fitne çıkarmak ve askeri üsler kurmak için artık güvenli bir yeri olmayacak ve her geçen gün eski konumundan daha da uzaklaşacak” diye ekledi.
Bu açıklamalar, ABD ve İran arasındaki ateşkesin yeniden gerginleşmesine günler kala geldi. Perşembe günü İran İslam Devrim Muhafızları (IRGC) , ABD’nin güney İran’a yönelik yeni saldırılarının ardından bölgedeki bir Amerikan üssünü hedef aldığını açıkladı .
Dr. Grieco, kırılgan ABD-İran ateşkesinin bozulması ve çatışmaların yeniden başlaması durumunda, ABD üslerinde mevcut hasarın Körfez genelindeki tesislerin de savunmasız kalabileceğini gösterdiği konusunda uyardı.
“Mevcut çatışma, ABD ve ortağı ülkelerin hava savunma stoklarını önemli ölçüde tüketti,” dedi:
“Hızlı bir ikmal yolu yok, yani İran’ın herhangi bir yeni saldırısı, çatışma başladığında mevcut olan füze savunma sistemlerinin sadece küçük bir kısmıyla karşılanacaktır.”
/BBC News/
