NASA, yaklaşık altı aydır iletişim kuramadığı Mars yörünge aracı MAVEN görevini resmen sona erdirdiğini açıkladı. Kurum, uzay aracının Aralık 2025’te meydana gelen bir arızanın ardından kurtarılamaz durumda olduğuna karar verdi.
Mars Atmosphere and Volatile Evolution (MAVEN) adlı uzay aracıyla son temas 6 Aralık’ta kurulmuştu. NASA’ya göre araç, Mars’ın arkasına geçtiği sırada normal şekilde çalışıyordu. Ancak yaklaşık 20-30 dakika sonra yeniden görünür hale geldiğinde, NASA’nın Derin Uzay Ağı (DSN) uzay aracından herhangi bir sinyal alamadı.
İzleyen haftalarda hem DSN hem de Batı Virginia’daki Green Bank Gözlemevi’nin 100 metrelik radyo teleskobu kullanılarak iletişim yeniden kurulmaya çalışıldı. Ancak tüm girişimler başarısız oldu.
Kontrolden çıkıp dönmeye başladı
Araştırmacılar, iletişimin kesilmesinden birkaç saat sonra gerçekleştirilen bir radyo bilimi deneyinden elde edilen sınırlı verileri inceleyerek arızaya ilişkin bazı ipuçlarına ulaştı. Bu verilere göre uzay aracı dakikada 2,7 tur gibi beklenmedik bir hızla dönmeye başlamıştı.
MAVEN normal şartlarda dönmeden çalışan, yönelimini sabit tutan bir araçtı. Kontrolsüz dönüş nedeniyle güneş panelleri yeterli enerji üretemedi ve birkaç saat içinde bataryalar tamamen tükendi. NASA, bu durumun uzay aracını kurtarılamaz hale getirdiğini belirtti.
Arızanın kesin nedeni ise hâlâ belirlenebilmiş değil. İnceleme ekibinin nihai raporunu birkaç ay içinde yayımlaması bekleniyor.
Mars’ın atmosferine dair çığır açıcı veriler topladı
Kasım 2013’te fırlatılan MAVEN, Eylül 2014’te Mars yörüngesine ulaşmıştı. Görevin temel amacı, Mars’ın üst atmosferini ve atmosferin Güneş rüzgarıyla etkileşimini incelemekti. Özellikle gezegenin atmosferinin zaman içinde uzaya nasıl savrulduğunu araştırıyordu.
MAVEN sayesinde Mars’taki atmosfer kaybı, bugün çok daha iyi anlaşılmış durumda.
MAVEN ayrıca, yaklaşık 9 bin ışık yılı uzaklıktaki bir kara delik ikili sisteminden gelen X-ışınlarını da tespit etmiş ve yıldızlararası ziyaretçi 3I/ATLAS kuyruklu yıldızını kaybolmadan önce gözlemlemişti.
Bilim insanlarına göre MAVEN’in çalışmaları yalnızca gezegen bilimi açısından değil, heliyofizik ve astrofizik araştırmaları açısından da önemli katkılar sağladı.
Mars’taki araçlarla Dünya arasındaki iletişimi de sağlıyordu
MAVEN’in bir diğer önemli görevi, Mars yüzeyindeki araçlarla Dünya arasındaki iletişimi sağlamaktı.
Uzay aracı, NASA ve Avrupa Uzay Ajansı’nın Mars yörüngesindeki diğer araçlarıyla birlikte Mars Röle Ağı’nın parçası olarak çalışıyordu. Ağdaki iletişim oturumlarının yalnızca yüzde 8’ini gerçekleştirmesine rağmen Dünya’ya dönen verilerin yüzde 18’ini taşıyordu.
MAVEN’in kaybının ardından iletişim görevleri başka araçlar tarafından sürdürülüyor.
NASA yetkilileri, MAVEN’in kaybına rağmen Mars’taki bilimsel çalışmaların ciddi şekilde aksamadığını belirtiyor. Bazı veri aktarım süreçlerinde küçük gecikmeler yaşansa da mevcut ağın görevi sürdürebilecek kapasitede olduğu ifade ediliyor.
NASA yeni Mars iletişim ağına hız verecek
MAVEN’in kaybı, NASA’nın geliştirmeyi planladığı Mars Telekomünikasyon Ağı (MTN) projesinin önemini de artırdı. Kurum, gelecekteki Mars görevlerinin iletişim altyapısını oluşturacak sistem için geçen yıl ayrılan 700 milyon dolarlık bütçeyi kullanarak yeni bir görev başlatmayı planlıyor.
NASA, sistemin 2028 sonuna kadar fırlatılmasını hedefliyor ve projeyi üstlenecek şirketin ekim ayında belirlenmesini bekliyor.
/Kaynak: Euronews/
