Güney Afrika ülkesi Zambiya’daki seçimler öncesinde gazeteciler üzerindeki baskı artıyor. Medya kuruluşları yasal engeller, siyasi etki ve adil haberciliğe yönelik riskler konusunda uyarıda bulunuyor.
Deutsche Welle’den Kathy Short haberi:
Zambiya’daki medya özgürlüğü örgütleri, ülkenin demokratik gelişiminin kritik bir sınavla karşı karşıya olduğunu düşünüyor. En önemli faktör, gazetecilerin seçim kampanyası sırasında ne kadar özgürce haber yapabilecekleri olacak.
Medya hakları grupları, Hakainde Hichilema’nın 2021’de göreve gelmesinden bu yana durumun iyileştiğini kabul etse de, yapısal, yasal ve ekonomik kısıtlamalar, özellikle yaklaşan ve muhtemelen kıyasıya geçecek seçimler ışığında, bağımsız gazeteciliği tehdit etmeye devam ediyor.
Siyasi haberlerin dengeli olması konusundaki endişeler
Muhalefet partileri ve medya özgürlüğü örgütleri, devlet medyasına eşit erişim eksikliğini 13 Ağustos’taki seçimler öncesindeki en büyük zorluklardan biri olarak görüyor.
Muhalefetteki Ulusal Demokratik Parti (NDP) Genel Başkanı Saboi Imboela, DW ile yaptığı bir röportajda, “Bir bakıma bu her zaman böyleydi, ancak şimdi daha da kötü” diyor.
Ona göre, devlet medyası iktidar partisi hakkında çok daha sık haber yaparken, muhalefet politikacıları büyük ölçüde özel medyaya bağımlı durumda.
Medya uzmanları, seçim kampanyaları sırasında siyasi aktörler hakkında dengesiz haber yapmanın, demokratik süreçlere olan kamu güvenini zedeleyebileceği konusunda uyarıyor.
Medya ortamı ” açık, ancak hâlâ kırılgan”
Güney Afrika Medya Enstitüsü’nün (MISA) Zambiya şubesi, günümüzdeki medya ortamını önceki yıllara göre daha olumlu değerlendiriyor, ancak yine de önemli zayıf noktalar olduğunu düşünüyor.
Zambiya’nın MISA başkan yardımcısı Kennedy Mbulo, DW ile yaptığı röportajda, “Durum eskisinden daha açık, ancak kırılganlığını koruyor,” dedi. “Mali zorluklar, reklam gelirlerine bağımlılık, siyasi etki ve baskı, yayın bağımsızlığını zedelemeye devam ediyor.”
Medya analistlerine göre, özellikle seçim dönemlerinde gazeteciler üzerindeki baskı artıyor; özellikle de yönetim, siyasi kampanyalar, yasadışı uygulamalar ve yolsuzluk hakkında haber yapanlar üzerinde baskı artıyor.
Basın üzerindeki yasal ve ekonomik baskı
Medya kuruluşlarının temsilcileri, çeşitli reformlara rağmen gazeteciler arasında korku ve belirsizlik yaratan yasaların hâlâ mevcut olduğuna dikkat çekiyor. Özgür Basın Girişimi direktörü Joan Chirwa, “Ceza kanunundaki kışkırtma iddialarına ilişkin hükümler, Devlet Güvenlik Yasası ve çeşitli siber yasalar da dahil olmak üzere, gazetecilik çalışmalarını zorlaştıran veya olumsuz etkileyen birçok yasa hâlâ yürürlükte” diye açıklıyor.
Buna ek olarak, medya sektöründe ekonomik zorluklar da mevcut. Zambiya Medya Sahipleri Birliği Başkanı Costa Mwansa, yakın tarihli bir açıklamasında, “Çoğu medya şirketinin mali zayıflığı, onları özellikle reklam verenler ve siyasi aktörlerden gelen dış etkilere karşı savunmasız hale getiriyor” diyor.
Gazeteciler ayrıca , 2024’te Bilgi Edinme Özgürlüğü Yasası’nın yürürlüğe girmesine rağmen, düşük ücretlerden, güvencesiz çalışma koşullarından ve aslında kamuya açık olması gereken bilgilere erişimde yaşanan büyük zorluklardan giderek daha fazla şikayetçi oluyorlar.
Dijital medya, seçim haberlerinin yayın şeklini değiştiriyor
Siyasi kampanyaların giderek internete kaymasıyla birlikte, diğer ülkelerde olduğu gibi Zambiya’da da büyüyen dijital alan hem fırsatlar hem de riskler sunmakta.
Vatandaş gazeteciliği ve çevrimiçi platformlar, daha fazla insanın siyasete katılımını sağlıyor ve özellikle genç seçmenler için siyasi tartışmalara erişimi kolaylaştırıyor. Aynı zamanda, medya gözlemcileri, seçimlere doğru yaklaşırken dezenformasyonun, dijital tacizin ve siyasi propagandanın artabileceği konusunda uyarıyor.
Zambiya’nın siber yasaları gibi, vatandaşları zararlı çevrimiçi faaliyetlerden korumayı amaçlayan yasalar bile eleştirilerle karşı karşıya. Muhalifler, bu yasaların bireysel özgürlükleri kısıtlayabileceğini savunuyor.
Sendikacı ve medya analisti Fletcher Mushimbwa, kaydedilen ilerlemeyi kabul etmekle birlikte, bu gelişmeyi güvence altına almak için daha fazla reform çağrısında bulundu. Mushimbwa, DW’ye verdiği demeçte, “Şimdi en önemli görev, daha güçlü kurumlar ve daha fazla reform yoluyla bu ilerlemeyi pekiştirmektir” dedi.
Hükümet kendi sicilini savunuyor
Ancak hükümet, demokratik özgürlüklere ve profesyonel gazeteciliğe olan bağlılığını vurguluyor. Enformasyon ve Medya Bakanı Cornelius Mweetwa, başkent Lusaka’da düzenlediği basın toplantısında, “Medya özgürlüğüne ve profesyonelliğine olan bağlılığımızı sürekli olarak gösterdik” diyor. Ona göre gazeteciler özgürce çalışabilirler, ancak bunu “sorumlu ve etik bir şekilde” yapmaları gerekir.
Mweetwa ayrıca Bilgi Edinme Özgürlüğü Yasası’nı demokratik özgürlükleri güçlendirmek için önemli bir reform olarak nitelendiriyor.
/DW/
