Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy’nin, İkinci Dünya Savaşı döneminde Polonyalıları ve Yahudileri katletmesiyle kötü üne sahip bir milis birliğinin adını askeri bir birliğe vermesi, Kiev ve Varşova arasında gerilime yol açtı.
Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy, 26 Mayıs’ta imzaladığı bir başkanlık kararnamesiyle, ülkenin özel kuvvetlerinin seçkin bir birliğine “Ukrayna İsyan Ordusu Kahramanları” onursal unvanını verdi.
Aşırı sağcı Ukrayna Milliyetçiler Örgütü’nün (OUN) silahlı kanadı olan UPA, İkinci Dünya Savaşı sırasında Polonya ve Ukrayna arasındaki değişken sınır bölgelerinde korkunç bir üne kavuştu .
Polonya’da, Volhynia ve Doğu Galiçya’daki Polonyalı ve Yahudi katliamlarındaki rolüyle kötü bir şöhrete sahip olmaya devam ediyor ; Polonyalı tarihçiler bu katliamlarda on binlerce sivilin öldürüldüğüne inanıyor ve Polonya devleti bunu kasıtlı bir soykırım kampanyasının parçası olarak görüyor .
Zelensky’nin kararnamesi, bir kalıbın tedirgin edici izlerini taşıması nedeniyle daha da dikkat çekiciydi. Bir gün önce, cumhurbaşkanı, Kiev yakınlarındaki ulusal askeri törende, Yahudileri katleden Andriy Melnyk’in geri getirilen naaşının yeniden defnedilmesine başkanlık etmişti .
1964’te Almanya’da ölen ve Lüksemburg’da defnedilen Melnyk, OUN’un bir kolunun lideriydi ve Ukrayna milliyetçi hareketi ile Nazi Almanyası ve faşist müttefikleri arasında işbirliğinin ateşli bir savunucusuydu.
Melnyk, dört yıllık Rus işgali mücadelesinde hayatını kaybeden Ukraynalı askerlerin yanına, tam devlet töreniyle defnedildi..
Cumhurbaşkanının bu eylemleri Polonya’da şok etkisi yarattı.
Soğuk Savaş’ın sonunda Polonya’daki Sovyet destekli Komünist hükümeti deviren Dayanışma sendika hareketine liderlik eden eski Polonya Cumhurbaşkanı Lech Walesa , sosyal medyada yaptığı açıklamada, kararnameyi duyduktan sonra Ukrayna bayrağı rozetini göğsünden söktüğünü söyledi. Ukrayna’nın Moskova’ya karşı mücadelesini desteklemeye devam edeceğini belirtirken, Ukrayna Cumhurbaşkanını desteklemeyeceğini ifade etti.
Sol görüşlü eski başbakan Leszek Miller, bu kararı Almanya’nın bir askeri birliğe Nazilerin ölüm mangalarının adını vermesine benzetti.
Muhafazakâr Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki ise Ukrayna Cumhurbaşkanı’nın, Rus saldırısının ardından selefi Andrzej Duda tarafından kendisine verilen ülkenin en yüksek devlet nişanı olan Beyaz Kartal Nişanı’ndan mahrum bırakılmasını istedi.
“UPA’yı yüceltmek, Rus propagandasına bolca dezenformasyon malzemesi sağladı,” dedi. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Ukrayna’ya yönelik saldırısını uzun zamandır kısmen ülkeyi “Nazilerden arındırma” kampanyası olarak gerekçelendiriyor.
Polonya ve Ukrayna güçleri arasında yaşanan şiddetli partizan çatışmalarının mirası, iki ülke arasında hâlâ açık bir yara olarak kalmaktadır.
Londra Ekonomi ve Siyaset Bilimi Okulu’nda uluslararası tarih alanında emekli profesör olan Anita Prazmowska, çatışmanın kökenlerinin en azından I. Dünya Savaşı’nın ardından Polonya’nın bağımsızlığına kadar uzanabileceğini söyledi .
Prazmowska, “İki dünya savaşı arasındaki dönemde, yeni Polonya devletinin Ukraynalı azınlığa karşı tutumu son derece olumsuzdu,” dedi:
“Esasen, Ukraynalıların bir devlet kuracak kadar olgunlaşmadığı, Slav oldukları ama aynı zamanda Slav olmadıkları – yani Polonya devletine dahil edilmeleri gerektiği – düşüncesi hakimdi.”
1939’da Nazi ve Sovyet birlikleri saldırmazlık paktı şartları gereği Polonya’ya akın ederken, uzun süredir gizli bir bağımsızlık mücadelesi veren birçok Ukraynalı milliyetçi, Nazilerle iş birliği yapmaya gönüllü oldu .
Melnyk ve daha radikal rakibi Stepan Bandera’nın önderliğindeki OUN’un iki kanadı, Hitler’in Üçüncü Reich’ını, Yahudilerden, Polonyalılardan ve Ruslardan arındırılmış bağımsız bir Ukrayna devletini Moskova ve Varşova’dan koparabilecek kadar güçlü biri olarak görüyordu.
Prazmowska, “İkinci Dünya Savaşı sırasında Nazi Almanyası, Ukraynalı milliyetçileri yabancı asker olarak kullandı ve bu nedenle Ukrayna toplumundaki çok güçlü bağımsızlık arzusunu istismar ederek onları polislik görevine –özellikle de gettoların polisliğine– çekti” dedi.
“Daha sonra, Waffen-SS’e katılan askerler, [1944] Varşova Ayaklanması’yla baş etmek için görevlendirildiler ve aşırı vahşetleriyle kendilerini gösterdiler.”
‘Meydan okuyan bir hareket’
Hitler’in güçlerinin Sovyetler Birliği’ne girmesinin ardından OUN tarafından kurulan UPA, bağımsız bir Ukrayna’nın Führer’in Doğu Avrupa’yı yeni nesil Alman sömürgeciler için temizleme planlarında yeri olmadığı anlaşıldıkça, Sovyet, Nazi ve Polonya direniş güçlerine karşı çeşitli şekillerde savaştı.
Kızıl Ordu Nazi savaş makinesini geri püskürtürken, UPA, Polonyalı topluluklarını sınır bölgelerinden temizlemek için umutsuz bir kampanya başlattı; Varşova bunu şimdi soykırım olarak tanımlıyor.
Prazmowska, “Zelensky… bu faaliyetlere karışan bazı kişileri onurlandırdı; onları Ukraynalı milliyetçiler, Ukraynalı kahramanlar konumuna yükseltti. Ancak Polonyalılar onları böyle görmüyor” diyor.
Kiev-Mohyla Akademisi’nde kıdemli öğretim görevlisi olan Lesia Bidochko,Zelenskiy’nin eylemlerinin, ülkenin bağımsızlığa doğru uzun yürüyüşüne dair ortak bir anlatı oluşturma çabalarına uyduğunu söyledi:
“Tarihsel açıdan bakıldığında, çağdaş Ukrayna’da kahramanlaştırılan bazı figürler gerçekten tartışmalıdır. Önemleri tarihsel olmaktan ziyade semboliktir; çoğu insan tarihin kendisiyle derinlemesine ilgilenmez. Birçok insan için önemli olan, bu figürlerin Rusya’yı rahatsız etmesidir. Meydan okuyucu bir jest görevi görürler. Bu duygusal ve siyasi önem, tarihsel kayıtların daha ayrıntılı yönlerini çoğu zaman gölgede bırakır.”
Ukrayna’nın Rusya’nın ilerleyişine karşı dört yıldır süren mücadelesi, ülkenin bağımsızlığı için savaşan figürlerin kamuoyu önünde kutlanmasına yönelik milliyetçi iştahı daha da artırdı; ancak bu kutlamalar bazen yirminci yüzyılın en korkunç olaylarından bazılarına alan açan toprak üzerinde gerçekleşti.
/AFP/
