:
Yunanca adıyla İoannina M. S.501’de Aziz Yahya’nın şehri olarak kurulmuş. 1431’de Osmanlı gelmiş 1913’de hüzünlü bir yenilgiden sonra gitmiş. Tarihi ve güzel bir kent. Geçmişi zengin bugünü yeşil ve canlı…
Ali Paşanın kellesi Sultan’a sunuluyor
Priştine’de yaşayan doktor arkadaşım Hakan ile günü birlik bir Yanya gezisi yaptık. 260 km. git 260 km. gel, Selanik’ten Epir bölgesinin bu en büyük ve tarihi kentine gidip biraz olsun çevreyi tanımaya çalıştık.
Balkan Savaşı sonrasında bir de Mübadele döneminde Makedonya bölgesinde Selanik’ten sonra en çok Yanya’dan göç olmuş Türkiye’ye.
Yanya eski Egnatia yolu, yani Doğu Roma’yı Batı Roma’ya bağlayan hat üzerinde kurulmuş ticari bir merkez. Yeşillikler, orman içinde göl kenarında. İtalya’ya gemilerin kalktığı İgumenitza’ya 78 km. uzakta.
81 yaşında katledilen Ali Paşa ve eşi
Yanya’nın Osmanlılar/Türkler açısından en cazip mekanı Pamvotis adasında bulunan Tepedelenli Ali Paşa (1740-1822) müzesi. Ben ikinci defa gittim. Ali Paşa Arnavutluğun Tepelan köyünde doğmuş. Aslında bir eşkiya, çete reisi. Osmanlı onu komutan, vali filan yapmış. Türk resmi tarihçilerine göre Ali Paşa’nın ailesi Kütahya asıllı. Bu bilgi Yunan ve Arnavut kaynaklarında namevcut. Çünkü adam hasbehas Arnavut. Okur-yazarlığı yok ve fevkalade vahşi bir şahıs. Kesiyor, biçiyor, yakıyor, yıkıyor.Egemen olduğu bölgede, kendisi dahil, Yunanca konuşuluyor. Mektep, yol, köprü, kilise inşa ettirmiş ama cami yok.
Osmanlı’ya ayaklanıp kafası kesilince kelle Payitahta gönderilmiş, vücut ise Yanya sahilindeki Fethiye camiinin avlusuna gömülmüş. Tanrıtanımaz olduğunu savunan uzmanlar var. Yunan Bağımsızlık Savaşı döneminde Osmanlı’yı meşgul ettiği için Yunanistan Ali Paşa’yı takdir eder. Bugün bir de Tepelan köyünde heykeli var. Bu ‘’Tepedelenli’’ ismi/sıfatı da uydurma. Nam-ı diğer Deli Nizam, gazeteci-yazar Nizamettin Nazif Tepedelenlioğlu (1901-1970) Ali Paşa ailesinden geliyor.
Yanya kent merkezinde sokak arası
Türk Dışişleri Bakanlığında yakın geçmişte bir ‘’Yanyalılar Kliği’’nden söz edilirdi. Baktım arşive üç isim çıktı: Özdem Sanberk (Kaliteli bir liberal demokrat), Onur Öymen (Karagömlekli CHP’li), Gündüz Aktan (Emekli olunca MHP’ye girmişti).
Kafkasya hezimeti (1817-1864) bilahare Balkan yenilgisi (1912) ile yüzbinlerce Türk/Müslüman Anadolu’ya sığınmak zorunda kaldı. Bu insanların gidecek başka yerleri yoktu. Türkiye son duraktı. Belki de bu nedenle bu kesim devlete bağlıdır, genelde muhafazakar-milliyetçi eğilimdedir.
Türkçe tarih kitapları hatta İnternet pek söz etmez Yanyalı önemli bir şahsiyet de Hasan Tahsin Paşa. ‘’Selanik’i bir tek kurşun sıkmadan Yunan’a teslim eden hain’’ diye yaftalanmıştır. Hakikat ise bambaşka. Bir gün uzun uzun yazarım.
Yanya’nın önemli caddelerinden birinin adı ne? Kenan Mesare! Kimdir? Hasan Tahsin Paşa’nın ressam ve asker oğlu. Beni cezbeden yanı ise Mektebi Sultani’nin eski öğrencilerinden olması.
Yanya bir de peynirli-ıspanaklı börekleriyle ünlü.
Bugün 100 binlik nüfusu, üniversitesi ve havaalanıyla Yanya yerli ve yabancı turistlerin uğrak merkezi.
Yanya’nın güncel başka bir özelliği de Yunanistan’da ilk yahudi Belediye Başkanının şehri olması. Moisis Elisaf (1954-2023) doktordu ve kanserden öldü. Yaygın duyumlara göre LGBT idi. Yunanistan gibi nispeten maço ve anti-semit bir ülkede laik bir yahudinin Yanya’da seçmenlerin çoğunluğunun oyu ile yerel yönetime seçilmesi önemli. Maçizme ve anti-semitizme hoş ve anlamlı bir darbe.
Kentin önemli mekanlarından biri de gümüş işçiliği müzesi. Görmek istedik. Ama saat 14.00’de kapanmıştı. Burada siesta gümüşten daha değerli.
(SON/RD)
