İran savaşı nedeniyle dünya genelinde yakıt fiyatlarının fırlamasıyla birlikte, ABD’de benzin fiyatları Salı günü 2022’den bu yana ilk kez ortalama 4 doları aştı.
Otomobil kulübü AAA’ya göre, bir galon normal benzinin ulusal ortalama fiyatı şu anda 4,02 dolar; bu, savaş başlamadan önceki döneme göre bir dolardan fazla bir artış anlamına geliyor. ABD’li sürücülerin topluca bu kadar yüksek fiyat ödediği son zaman, Rusya’nın Ukrayna’ya işgal harekatı başlatmasıyla yaşanmıştı. Buda yaklaşık dört yıl önceydi.
Bu fiyat ulusal ortalama bir fiyattır; yani bazı eyaletlerdeki sürücüler bir süredir galon başına 4 dolardan çok daha fazla ödeme yapıyorlar. Fiyatlar, yakındaki arzdan farklı vergi oranlarına kadar çeşitli faktörler nedeniyle eyaletten eyalete değişmektedir.
ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a karşı ortak savaş başlatmasından bu yana, benzinin ana bileşeni olan ham petrolün fiyatı hızla yükseldi ve dalgalanmalar gösterdi. Bunun nedeni, çatışmanın Ortadoğu’daki büyük petrol üreticilerinde tedarik zincirinde ciddi aksamalara ve üretim kesintilerine yol açmasıdır.
Benzinin pahalı olması ekonomiyi olumsuz etkileyebilir ve diğer fiyatları da yükseltebilir.
Yüksek benzin fiyatları, birçok hane halkının yaşam maliyetindeki artışla karşı karşıya kalmasıyla birlikte tüketicileri ve işletmeleri etkiliyor. Sürücüler benzin gibi temel ihtiyaçlarını karşılamak için daha fazla ödeme yaptıkça, birçoğu diğer alanlarda bütçelerini kısmak zorunda kalabilir.
Yakıtın daha pahalı olması, elektrik faturalarından günlük olarak satın alınan birçok ürünün fiyatına kadar diğer harcamaları da artırabilir.
Analistler, yakın gelecekte sık sık stok yenilemesi yapılması gereken ve işletmelerin ulaşım maliyetlerinin artmasıyla fiyat artışları yaşayabilecek gıda ürünlerine işaret ediyor.
Ancak diğer kargo ve paket taşımacılığı da etkilendi. Örneğin, Birleşik Posta Servisi (USS), Öncelikli Posta da dahil olmak üzere bazı popüler ürünlerine geçici olarak %8’lik ek bir ücret getirmeyi talep ediyor.
AAA’ya göre, birçok yük ve dağıtım kamyonunda kullanılan dizel yakıtın fiyatı, savaş başlamadan önce yaklaşık 3,76 dolar iken, şu anda ortalama 5,45 dolara yükseldi.
Savaş uzarsa, bu fiyatların daha da yükselmesi mümkün. Dünyanın petrolünün yaklaşık beşte birinin geçtiği önemli Hürmüz Boğazı’ndaki tanker hareketlerinin çoğu durmuş durumda .
Bu durum, bölgedeki büyük üreticilerin ham petrollerini pazara ulaştırma imkanının olmaması nedeniyle üretim kesintilerine yol açtı. Bu arada, İran, İsrail ve ABD’nin petrol ve doğalgaz tesislerine yönelik saldırıları, arz endişelerini daha da artırdı.
Fiyatları düşürmek amacıyla rezervler açıldı.
Bir nebze olsun rahatlama sağlamak amacıyla, Uluslararası Enerji Ajansı, üye ülkelerin acil durum stoklarından 400 milyon varil petrol serbest bırakma sözü verdi. Bu, Trump’ın başlangıçta rezerv petrol ihtiyacını küçümsemesine rağmen, ABD’yi de kapsıyor.
Trump yönetimi, Venezuela’dan ve geçici olarak Rusya’dan petrol sevkiyatını serbest bırakmak için yaptırımları da hafifletti . Beyaz Saray ayrıca, Jones Yasası olarak bilinen ve yüzyılı aşkın süredir yürürlükte olan bir yasa kapsamındaki denizcilik taşımacılığı gerekliliklerinden 60 gün süreyle feragat ettiğini açıkladı.
Bu çabaların tüketiciler için rahatlama sağlayıp sağlamayacağı henüz belli değil. Benzin fiyatlarını etkileyen birçok faktör var.
Rafineriler ham petrolü önceden satın alıyor, bu da bazılarının bir süre daha pahalı petrolle çalışabileceği ve yeni arzın tüketicilere ulaşmasının zaman alacağı anlamına geliyor.
Ham petrol fiyatlarındaki yüksek artış bugünkü yükselişin başlıca etkeni olsa da, ABD’de benzin fiyatları yılın bu zamanında genellikle biraz artar. Daha fazla sürücü yola çıkıyor ve yakıt ikmali yapmaya çalışıyor, bu nedenle talep daha yüksek. Isınan hava aynı zamanda yazlık yakıta geçişi de beraberinde getiriyor ki bu da kışlık yakıta göre üretimi daha pahalı.
ABD bir petrol ihracatçısıdır, ancak yine de küresel fiyatlardan etkilenmektedir.
Net petrol ihracatçısı olan ABD, özellikle Asya olmak üzere Orta Doğu’dan yakıt ithalatına daha fazla bağımlı olan dünyanın diğer bölgeleri kadar sert bir şok yaşamadı . Ancak bu, Amerika’nın fiyat artışlarından muaf olduğu anlamına gelmiyor .
Petrol, küresel olarak ticareti yapılan bir emtiadır. ABD’nin ürettiği petrolün çoğu hafif, tatlı ham petroldür; ancak Doğu ve Batı kıyılarındaki rafineriler esas olarak daha ağır, ekşi ürünleri işlemek üzere tasarlanmıştır. Sonuç olarak, ülke ithalata da ihtiyaç duymaktadır.
Geçmişte tırmanan jeopolitik çatışmalar petrol akışını aksatmış ve benzin fiyatlarında artışa yol açmıştır. ABD’de normal benzinin ortalama fiyatı, Ukrayna savaşının başlamasından ve dünya liderlerinin önde gelen petrol üreticisi Rusya’ya yaptırımlar uygulamasından yaklaşık dört ay sonra, Haziran 2022’de galon başına 5 doları aşarak en yüksek seviyesine ulaşmıştı.
Benzin fiyatları daha sonra bu rekor seviyeden düştü. AAA verilerine göre, Salı gününden önce ulusal ortalama fiyat 2022 Ağustos ortasından beri 4 doların altında kalmıştı.
/AP/
