CIZÎRA BOTAN (Nûpel) – Cizre, tarihî yapılarıyla dikkat çeken Kuzey Kürdistan ilçelerinden biridir. Bu yapılardan biri de Kırmızı Medrese (Medreseya Sor) içinde yer alan ve dünyada başka bir örneği bulunmayan Ters Kubbe’dir.
Kaynaklara göre Kırmızı Medrese, 15. yüzyılda (bazı kaynaklara göre 1508 yılında) inşa edilmiştir. Medrese, bölgede ilk üniversitelerden biri olarak kabul edilmekte ve birçok Kürt alim ile bilim insanı burada eğitim görmüştür.
Alçakgönüllülük ve Bilimin Sembolü
Bu medreseyi diğerlerinden ayıran en önemli özelliklerden biri ters kubbesidir. Bu kubbenin, Melayê Cizîrî’nin müritleri tarafından onun için yapıldığı söylenir. Rivayete göre müritleri Melayê Cizîrî’ye: “Eğer vefat edersen, mezarının üzerine bir kubbe inşa edeceğiz,” derler. Melayê Cizîrî, kubbenin sadece peygamberlere layık olduğunu belirterek öğrencilerinin bu isteğini kabul etmez. Bunun üzerine öğrencileri, hocalarının alçakgönüllülüğünü simgelemek amacıyla kubbeyi ters bir şekilde inşa ederler. Bu yapı, bugün Cizre’de eşsiz bir sembol olarak tanınmaktadır.
Melayê Cizîrî’nin Etkisi ve Kırmızı Taşlar
Medresenin şimdiki hocalarından biri olan Hacı Muhammed, Nûpel TV’ye Melayê Cizîrî’nin derin etkisinden bahseder. Anlatılanlara göre Melayê Cizîrî, sırtını medresenin duvarına yaslar ve kasidelerini okurdu. Mele’nin oturduğu yerin (zamanla) kızardığı ve bu nedenle medresenin kırmızı taşlarla restore edildiği söylenir.
Akıl Ölçüsü: Sınavın Sembolü
Bir başka anlatıya göre ise ters kubbe bir sınavın sembolüdür. Medrese öğrencileri bu yapının etrafında toplanır ve hocalarının sorularını yanıtlarlardı. Yanlış cevap verenler “ters fikirli” kabul edilir ve bu kubbenin gölgesi altında tekrar çalışmaları istenirdi. Bu sebeple yapı, halk arasında “akıl ölçüsü” olarak da adlandırılmıştır.
Bugün Kırmızı Medrese, önemli bir kültürel miras olarak ayakta durmakta ve yerli-yabancı turistlerin ilgisini çekmektedir. Bölge halkı, bu eşsiz yapının daha fazla tanıtılmasını ve turizm alanında hak ettiği değeri görmesini istiyor.
Tarih bazen taşların sessizliğinde gizlidir; Kırmızı Medrese’nin Ters Kubbesi de bu sessizliğin içinde geçmişten günümüze uzanan bir hikâyedir.
