🔴Ukrayna verilerine göre, 20 binden fazla Ukraynalı çocuk Rusya’ya kaçırıldı. Gerçek sayının çok daha yüksek olduğu tahmin ediliyor. Peki Rusya bu çocuklarla ne yapmayı amaçlıyor?
Deutsche Welle’den Daria Nynko yazdı:
Rusya’dan gelen bazı açıklamalar da bunu destekliyor. 2023 yılında Rus yetkililer, 744 bin Ukraynalı çocuğun Rusya tarafından “kabul edildiğini” öne sürmüştü.
Maksimov’a göre aynı yıl Rusya, BM Çocuk Hakları Komitesi’ne 46 bin Ukraynalı çocuğa Rus pasaportu verildiğini bildirdi.
Ukrayna’ya dönmeyi başaran çocuklar da veri tabanında kayıtlı olmayan başka çocuklardan söz ediyor.
Çocukların kimliklerinin tespiti ve bulundukları yerin belirlenmesi ise işgal altındaki bölgelere erişim olmadığı için zorlaşıyor.
Ukrayna Başsavcılığı DW’ye yaptığı açıklamada, Rus makamlarının çocukları uzun süreli olarak Rus ailelere ve kurumlara yerleştirdiğini, bunun da savaş sırasında ayrılan ailelerin yeniden birleştirilmesine ilişkin uluslararası yükümlülüklerin ihlali anlamına geldiğini belirtti.
Kaç çocuk kurtarıldı?
Ukrayna şimdiye kadar 2 bin 126 çocuğu kurtarıp geri getirmeyi başardı.
Bu çocukların bir bölümü doğrudan Rusya’ya götürülmüş, bir bölümü işgal altındaki bölgelerde başka yerlere taşınmış, bazıları da Rusya’nın “yeniden eğitim” programlarına tabi tutulmuştu.
Maksimov, çocukların geri dönüşü için iki yöntem uygulandığını anlatıyor.
Bunlardan biri arabuluculuk yoluyla yürütülen dolaylı müzakereler. Rus tarafına çocuk listeleri veriliyor, insan hakları temsilcileri ve arabulucular üzerinden görüşmeler yapılıyor. Ancak her süreçte en fazla 10 çocuğun geri getirilebildiği belirtiliyor.
İkinci yöntem ise sivil toplum kuruluşlarının rol aldığı “organize geri dönüş” operasyonları.
Maksimov, kurtarılan çocukların büyük bölümünün ciddi travma yaşadığını söylüyor:
“Çocuklar tamamen yönlerini kaybetmiş hâlde geliyor. Yetişkinlere güvenmiyorlar.”
Rusya’da maruz kaldıkları ideolojik eğitimin etkisinin açık biçimde hissedildiğini belirten Maksimov, Ukrayna’nın buna rehabilitasyon ve topluma yeniden kazandırma programlarıyla karşılık verdiğini ifade ediyor.
Sürgünden “yeniden eğitime”
Ukrayna’ya göre Rusya’nın Ukraynalı çocukları kontrol altına alma hedefi savaş boyunca değişmedi, ancak yöntemler değişti.
2022 ve 2023 yıllarında daha çok toplu sürgünler yaşandı. Çocuklar grup halinde yetimhanelerden alınarak Kırım’a ya da Rusya’ya götürüldü.
Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve çocuk haklarından sorumlu yetkili Mariya Lvova-Belova hakkında tutuklama kararı çıkarmasının ardından ise Rusya’nın taktik değiştirdiği belirtiliyor.
Maksimov’a göre, işgal altındaki bölgelerde artık çok katmanlı bir sistem kurulmuş durumda:
“Bu sistem askerîleştirme, ideolojik yönlendirme, beyin yıkama, Ruslaştırma ve Rus pasaportu verilmesine kadar uzanıyor. Çocuklar Rus dünya görüşüyle yetiştiriliyor.”
Tahminlere göre, Rusya’nın işgal altındaki bölgelerde yaşayan 1,6 milyon çocuğa erişimi bulunuyor.
Bu bölgelerde Rus okulları ve paramiliter gençlik örgütleri faaliyet gösteriyor. Savaşın “kahramanları” okullarda derslere giriyor, öğrencilerin Ukrayna kaynaklı bilgilere erişimi engelleniyor.
Çocukların askerîleştirilmesi
Ukrayna Başsavcılığı, çocuklara Rus ordusunda hizmetin özendirilmesi ve militarist eğitim verilmesi nedeniyle ayrıca soruşturma yürütüyor.
Başsavcı Ruslan Kravçenko, işgal altındaki bölgelerdeki okulların zorla Rus müfredatına geçirildiğini söylüyor.
Kravçenko’ya göre Ukrayna dili, tarihi ve kültürü sistematik biçimde bastırılıyor. Eğitim sistemi ise çocukların asimilasyonu ve militarizasyonu için kullanılıyor.
“Junarmiya” (Genç Ordu), “Dvijeniye Pervıh” (Birincilerin Hareketi) ve “Voin” (Savaşçı) gibi paramiliter yapılarda çocukların ideolojik eğitime tabi tutulduğu, silah kullanmayı öğrendiği ve Rusya’ya bağlılık yemini etmeye zorlandığı belirtiliyor.
Rusya’nın bu yapılara katılan çocuk sayısını 2030’a kadar her yıl 250 bin artırmayı hedeflediği ifade ediliyor.
Ukrayna Başsavcılığı’na göre 2019-2025 yılları arasında en az 6 bin Ukraynalı çocuk “Genç Ordu”ya dahil edildi.
Bazılarının reşit olduktan sonra Ukrayna’ya karşı savaştığı da belirtiliyor.
Ukrayna Güvenlik Servisi’nde savaş esirleri ve yasa dışı alıkonulan kişilerin bulunmasından sorumlu merkezin yöneticisi Andriy Pasternak, işgal altındaki bölgelerde çocukların militarizasyonunun giderek arttığını söylüyor.
Pasternak, Ukrayna’nın elindeki bazı savaş esirlerinin 19-20 yaşlarında olduğunu, bunların Donbas’ta doğduğunu, Rus ideolojisiyle yetiştirildiğini ve Rus ordusuna katıldığını belirtiyor.
“Ukraynalıları Ukraynalılara karşı savaştırıyorlar” diyor.
Uluslararası destek ne sağlıyor?
BM Genel Kurulu Aralık 2025’te Ukraynalı çocukların geri dönüşüne ilişkin bir karar kabul etti.
Karar, BM Genel Sekreteri Antonio Guterres ile BM’nin silahlı çatışmalardaki çocuklardan sorumlu özel temsilcisine çocuklarla ilgili bilgi talep etme, insani erişim sağlama ve geri dönüş süreçlerini destekleme yetkisi veriyor.
Karar, Ukraynalı çocukların geri dönüşü için oluşturulan ve 47 ülke ile kuruluştan oluşan uluslararası koalisyon tarafından destekleniyor.
Koalisyon, çocukların bulunması, geri getirilmesi ve topluma yeniden kazandırılması için çalışıyor; ayrıca savaş suçlarının belgelenmesine katkı sağlıyor.
